Here zegen deze spijze amen
Toen ik klein was, leerde mijn vader en moeder mij om te bidden voor het eten. Ik geloof, dat eerst mijn vader ging bidden en daarna volgde ik. Ik denk, dat ik een gebedje leerde, dat nog wel meer mensen hier hebben geleerd. Wat bad je als klein kind voor het eten? “Here, zegen deze spijze. Amen.” En na het eten: “Here, dank u voor deze spijze. Amen.”
Elke keer als ik dat gebedje bad, zag ik in gedachten een krentenbrood voor me, een krentenbrood met spijs erin. Misschien was ik pas tien, toen ik erachter kwam, dat spijs een ander woord is voor brood. Voor mij was spijs altijd amandelspijs geweest...
Het opmerkelijke vind ik, dat het blijkbaar helemaal niet uitmaakt: een gebed van vijf woorden, waarvan je er zeker drie helemaal niet begrijpt en van een een vaag idee hebt, en je doet het gewoon, maaltijd na maaltijd, dag in dag uit, jaar in jaar uit.
Het duurde dus tot mijn tiende, totdat ik wist wat spijs was. Voordat ik wist wat zegenen was, dat duurde nog weer langer. Ik ga zo uitleggen, wat zegen is, maar eerst dit.
Jezus bidt voor het eten
We hebben net in de bijbel gelezen over het Avondmaal. Dat begon zo:
Toen ze verder aten, nam Jezus een brood en sprak het zegengebed uit.
Jezus bad dus ook voor het eten. Hij zei ook: “Here, zegen deze spijze. Amen.” Wanneer je dus bidt voordat je gaat eten, volg je Jezus dus, of je nu vier of veertig of honderdvierenveertig bent. Je begint dus niet pas Jezus te volgen na je belijdenis of zoiets. Nee, wij zijn samen volgelingen van Jezus, jong en oud.
Het was ook echt Jezus' gewoonte om een zegen te vragen. Wat deed Jezus, toen hij samen met een enorme groep mensen op een eenzame plaats was? De mensen hadden honger. Er waren alleen maar vijf broden en twee vissen. Wat deed Jezus? Hij zei: “Breng ze naar mij.” Toen gaf hij opdracht om de mensen in het gras te laten zitten. Daarna nam hij de vijf broden en twee vissen, keek omhoog naar de hemel en sprak het zegengebed uit.
Jezus spreekt het zegengebed uit, breekt het brood en dat is het moment waarop de Emmausgangers hem herkennen.
Jezus spreekt een zegengebed uit
Je hebt verschillende woorden voor bidden: bidden, danken, een zegen vragen, prijzen, noem maar op. Het woord voor bidden wat je hier leest – een zegengebed uitspreken, of een zegen vragen – kom je alleen tegen wanneer mensen gaan eten. Er staat niet, dat Jezus bad voor zijn eten. Er staat dat Jezus een zegen uitsprak. Net zoals in dat gebedje “Here, zegen deze spijze. Amen.” Het is dus een speciaal soort gebed: een zegengebed.
Zegengebed, dat klinkt heel officieel. Misschien gebruikte Jezus ook wel altijd dezelfde woorden. Joden beginnen de maaltijd met een vast gebed: “Gezegend bent u, Heer onze God, Koning van het heelal, die brood voortbrengt uit de aarde.” Of Jezus, dit gebed gebruikte weet ik niet, maar het zou kunnen.
Wat is zegen? Gerald en Gonnie
“Heer, zegen dit brood.” Wat is zegen? Ik haal nog een keer mijn twee favoriete giraffen van stal: Gerald en Gonnie. In het begin schiep God de hemel en de aarde. Op de zesde dag maakte hij ook de dieren. “Ik schep: vier lange poten, mooie vlekken, en een hele lange nek, twee leuke hoorntjes op hun hoofd.” Daar stonden ze: Gerald en Gonnie, twee giraffen.
Verbaasd keken ze om zich heen. Ze hoorden een stem: “Ik schep: vier poten, eigenwijze zwart-witte strepen. Ja.” Twee zebra's.
De stem sprak verder: “Ik schep: groot met flaporen en in een ruime grijze jas, met een hele lange neus.” Twee olifanten, daar stonden ze.
Elke keer als de stem iets zei, gebeurde er wat: tijgers, leeuwen, mussen, meeuwen, mieren, muggen, mezen. Telkens als de stem zei: “Ik schep,” gebeurde er iets. Overal waar Gerald en Gonnie keken stonden dieren.
Toen zei de stem tegen alle dieren: “Ik zegen jullie.” Gerald en Gonnie keken om zich heen. Er gebeurde helemaal niets. Ze begrepen het niet. Toen de stem zei: “Ik schep,” gebeurde er telkens iets. Nu zei de stem: “Ik zegen jullie,” en alles leek hetzelfde te blijven.
Maar een jaar later...
En weer een jaar later... Twee kleintje: Gijsje en Geesje.
Toen wisten Gerald en Gonnie het. Wij zijn twee gezegende giraffen. Wij groeien. Wij leven. Wij krijgen kleintjes.
Wat is zegen? Leven dat leven doorgeeft
Wat is zegen? Zegen heeft te maken met leven, met groeien, met vrucht dragen. God de Schepper geeft die zegen. Zegen heeft te maken met leven wat leven geeft. God zegent het leven.
Dat is wat bijvoorbeeld Psalm 128 vertelt:
Gelukkig ieder die ontzag heeft voor de HEER
en de weg gaat die hij wijst:
2 je zult eten wat je werk opbrengt,
geluk en voorspoed vallen je toe,
3 je vrouw als een vruchtbare wijnstok
in het midden van je huis,
je kinderen als jonge olijfbomen
in een kring om je tafel.
Leven geeft leven door. En zo is het nog steeds. Wanneer je een goede opleiding volgt heb je meer kans op een goede baan. Groei je op in een gelukkig gezin, de kans is groot dat je een harmonieus persoon wordt. Gelukkige mensen vinden gelukkige mensen. Geld trekt geld aan. Als je maar genoeg leven in je hebt, is alles mogelijk. De American Dream.
Dan is dit ook de regel: wat sterft, is vervloekt
In onze wereld zit er ook een schaduwkant aan.
Wat gebeurt er met een vrouw die geen kinderen kan krijgen? Ze wordt dubbel gepakt: ze kan geen kinderen krijgen en dat is ook nog eens het bewijs dat ze niet gezegend is.
Wat gebeurt er met de moeder in Afrika die kinderen krijgt, van wie ze weet dat de helft zal sterven? Is zij gezegend? Gezegend met AIDS?
Hoe zit het in het Oude Testament met de ontmande? Geen kinderen en ook niet welkom in Gods heiligdom. Hij is niet gezegend.
Wat gebeurt er met de man die zichzelf moet verkopen omdat hij arm is.
Dit is ook de regel. Wat gebroken is, is niet gezegend. Wat gebroken is, is dood. Wat gebroken is, is vervloekt. Wat sterft, is vervloekt. En mensen die wat ik net zei herkennen in hun eigen leven, lezen dit bladzij na bladzij, ook in de bijbel. En het doet pijn.
Opmerkelijk: Jezus spreekt een zegen uit over zijn dood
Wat doet Jezus? Hij spreekt een zegen uit over het brood. Brood zorgt ervoor dat je blijft leven, dat je groeit. Ja, maar eigenlijk spreekt Jezus een zegen uit over zijn dood. Hij zegt: “Neem, dit is mijn lichaam.” Jezus spreekt de zegen uit over zijn lichaam wat gebroken gaat worden. Jezus zegt: “Vader, zegen wat sterft.”
Dit is niet volgens de regel. Wat sterft, is vervloekt.
Hij zegt niet: “Bescherm mij voor de dood. Zegen mij door mij in leven te houden.” Hij zegt: “Vader, zegen wat sterft.”
Een nieuwe regel: sterven kan leven voortbrengen
Dit is niet hoe het was vanaf het begin. Jezus gaat er vanuit, dat God een nieuwe regel heeft geschapen. Dit is de nieuwe regel, dat sterven leven voort kan brengen. Dat wanneer je je leven opgeeft, je het juist behoudt.
Zegen, wat sterft.
Waarom zou God zegenen wat sterft? Ik weet het niet. Het is niet een logisch verhaal.
Al in het Oude Testament schermt deze regel door
Ik weet wel, dat al in het Oude Testament deze regel doorschemert.
Jesaja 40:29 Hij geeft de vermoeide kracht,
de machteloze geeft hij macht in overvloed.
30 Jonge strijders worden moe en raken uitgeput,
zelfs sterke helden struikelen,
31 maar wie hoopt op de HEER krijgt nieuwe kracht:
hij slaat zijn vleugels uit als een adelaar,
hij loopt, maar wordt niet moe,
hij rent, maar raakt niet uitgeput.
Hij schemert door en hij is nauw verbonden met Gods plan om zijn schepping te bevrijden uit de dood. Paulus schrijft hierover in Romeinen 4:
Abraham was bijna honderd en zijn krachten hadden hem verlaten – zijn levenskracht. Sara was niet langer vruchtbaar. Maar Abraham twijfelde niet aan Gods belofte.
Twee onvruchtbare mensen en er wordt een zoontje geboren. Eigenlijk staan Abraham en Sara al op uit de dood.
Al in het Oude Testament schemert door, dat God met een nieuwe regel komt.
Dit is de nieuwe regel
Dit is de nieuwe regel. God zegt:
- Wat gebroken wordt in mijn naam, dat zegen ik.
- Wat gebroken wordt in mijn naam, is niet onvruchtbaar, maar zal vrucht dragen.
- Wat gebroken in mijn naam, blijft niet dood, maar wek ik op.
Dit is hoopvol. Horen over zegen doet pijn wanneer je geen zegen ziet in je eigen leven. Het is niet voor niets dat we sommige psalmen die gaan over zegen bijna nooit zingen.
Ik ben ziek. Wilt u uit mijn ziekte het leven voortbrengen?
Ik ben eenzaam. Wilt u uit mijn eenzaamheid gemeenschap voortbrengen?
Ik ben bedroefd. Wilt u uit mijn verdriet vreugde voortbrengen?
Hij wil het.
Waarom zou God zegenen wat sterft? Ik weet het niet. Het is niet logisch. Ik kan alleen maar dit zeggen: God kiest er zelf voor om ons op te wekken. God kan ook kinderen uit deze stenen maken. God is de Schepper.
Waarom zou God zegenen wat sterft? Vanwege zijn liefde. Maar, het is wel een nieuwe regel. Het is een nieuwe schepping.
Op dit moment zijn beide regels nog actief
Nu is het nog: geld trekt geld aan. Schoonheid zoekt schoonheid op. Kracht zoekt kracht op. Nu is het nog: je wordt er niet beter van door met loosers om te gaan. Het levert niet iets op, wanneer je de ander vooropstelt. Je wordt er niet rijker van, wanneer je schulden kwijtscheldt. Als jij niet zorgt voor jouw geluk, wie doet het dan? Heb een carrière voor nu en geloof voor later.
Op dit moment zijn beide regels nog actief.
De nieuwe regel volgt de oude regel op
Ik denk, dat het ook belangrijk is om te beseffen, dat alleen deze regel blijft.
Dit is de nieuwe regel:
- Alleen sterven kan leven voortbrengen.
- Alleen als de graankorrel in de aarde valt en sterft kan ze vruchtdragen.
- Alleen wat God breekt en zegent kan vrucht dragen.
- Alleen datgene wat we de wereld toestaan om te breken, zegent God om vrucht te laten dragen.
- Alleen wanneer we bereid zijn ons leven te geven zullen we het behouden.
Slot
Dit was de regel: waar je leven ziet, zie je Gods zegen.
Here, zegen deze spijze. Amen. Ik mag blijven leven door dit voedsel.
Dit was de regel: waar je geen leven ziet, zie je de dood. Daar is Gods zegen niet.
Dit is de nieuwe regel:
- God zegent wat sterft in zijn naam.
- Heer, zegen mijn lichaam dat gebroken wordt.
- Heer, zegen mijn sterven.
Dit is de nieuwe regel: mensen die hun leven opgeven het behouden het.
- God verbindt hun sterven met het sterven van zijn Zoon.
- God verbindt hun opstanding met het opstaan van zijn Zoon.
- God zegent mensen, die schulden van anderen op zich nemen, want dat is vergeven.
- God zegent mensen, die liefhebben, waar anderen hen haten.
Offer jullie lichamen als dankoffer voor God. Ook dat is Jezus volgen. Dat is juist Jezus volgen.
Ook dat is: Here, zegen deze spijze. Amen.
God kiest er voor om die mensen op te wekken die Jezus volgen. Met zijn sterven is het nieuwe leven begonnen.
