Vergeving is het wapen van de dapperen

Heb je gelezen, wat er achter mij staat? Vergeving is het wapen van de dapperen. Het is een uitspraak van een imam, imam Muhammed uit Nigeria.

Het noorden van Nigeria is vaak het toneel van bloedige botsingen tussen moslims en christenen. We hebben er vast wel eens voor gebeden.

Deze imam is bevriend met een dominee, James Movel Wuye, ook een Nigeriaan. Dominee James raakte zelf zijn hand kwijt tijdens door geweld van moslims. “Het kostte me vier jaar om mijn vijanden te vergeven.” Samen leiden ze het Interfaith Mediation Centre. Samen willen deze vrienden Nigerianen een rolmodel geven van begrip en luisteren in plaats van intimidatie en straatgeweld.

Imam Muhammed loopt als moslim risico door actief en zichtbaar te werken aan vrede. “Maar,” zegt hij: “Vergeving is dan ook het wapen van de dapperen.” Dat is om meer dan een reden waar.

Opzet

Ik wil vanochtend:

Eerst op een rijtje zetten, wat ik tot nu toe verteld heb over vergeven.
Daarna ga ik een nieuw woord toevoegen. Een nieuw woord en een nieuwe fase: verzoenen.
Als laatste werpen we een eerste blik op wat Jezus zegt over verzoenen in de Bergrede.
Samenvatting tot nu toe

Als ik samenvat, wat ik tot nu toe heb verteld, komt dit naar voren.

Aan de kant van de dader gaat wat vooraf, voordat hij vergeving kan ontvangen:

Verantwoording. Ben je onschuldig? Dan heb je geen vergeving nodig. Ben je schuldig? Neem dan verantwoording. “Door mij ben jij je geld kwijt.” “Het is mijn schuld, dat jouw verkering nu uit is.” Richt je je aandacht niet op jezelf: “Ik was ook zo geïrriteerd.” maar op de ander: “Jij kon niet slapen van wat ik toen heb gezegd.”
Schuld belijden. Vergeven ontvangen begint niet met: “Zand erover, laten we het vergeten.” Vergeving ontvangen begint met vertellen wat je hebt gedaan. Vervolgens pleit je zelf: “Ik ben schuldig.”
Aan de kant van het slachtoffer gaat ook wat vooraf aan vergeving schenken:

Eerst besef wat er gebeurd is. “Dus nu iedereen weet dat ik… En jij hebt het verteld, terwijl ik het jou in vertrouwen zei.”
Daarna komt de wraakzucht. Je wilt niets liever dan een spuitbus kopen en op de muren van de Kern spuiten: “Karin is een… sukkel” “Nee, wacht, wacht, ik weet een betere manier, als ik nu…” En zo schieten je gedachten heen en weer.
Jezus zegt: “Als jij in woede tegen Karin tekeer gaat. Als jij ervoor zorgt, dat iedereen ze aankijkt als… moet jij je ook bij mij verantwoorden. Daar ben je nog niet jarig mee.” Dat is, wat Jezus, vrij vertaald, zegt in de Bergrede. Jezus vraagt je om vergevingsgezind te worden.

Vergevingsgezind worden is je vijand – Karin in dit geval – liefhebben. Het is je bitterheid laten weglopen. Vergevingsgezind worden is ook goed voor je zelf.
Dan is de weg open voor vergeving, voor beide partijen. Wanneer de een heeft gezegd: “Het is mijn schuld. Ik ben verantwoordelijk.” Kan de ander zeggen: “Ik vergeef je. Ik breng het niet meer ter sprake.”

Let op: dit is en schematisch en een samenvatting

Let op, ik ben aan het samenvatten. Op de meeste dingen ben ik al uitgebreider in gegaan. Rond elk van deze woorden hangen gevoelens en vragen. Misschien helpt deze samenvatting je om je gevoelens en vragen te ordenen.

Dit is ook schematisch. In het echt kan het veel creatiever. Denk aan de vader van de verloren zoon, of aan Jezus na zijn opstanding, die Petrus ontmoet. Naar die verhalen gaan we ook nog kijken. Dan zie je pas hoe het echt werkt.

Let op: vergeven maakt het verleden niet ongedaan

Voordat we naar het nieuwe woord overstappen nog een ding. Vergeven maakt het verleden niet ongedaan. Vergeven zet je juist stil bij de realiteit.

“Ik ben mijn hand kwijt.” Dominee James heeft wel vergeven, maar hij heeft zijn hand niet terug. Ook daarom is vergeving het wapen van de dapperen.

Een vorige keer vertelde ik een voorbeeld. Iemand had mijn huis in een aanval van woede in de fik gezet. Stel, we zouden samen alle fasen hebben doorlopen. Ik vergeef hem. Hij ontvangt vergeving.

Stel, dat die ander dan zegt: “Dank je wel dat je me hebt vergeven. Zal ik een keteltje water op het gas zetten en thee zetten?” Stel. Wat zeg ik dan? “Het spijt me, maar we koken elektrisch.” Mis. Ik zeg: “Het spijt me, maar ik heb geen keuken. Zelfs al zou ik willen, het kan niet. Mijn huis is er niet meer.”

Hoor je, hoe goed ik het doe? Ik zeg niet: “Jij hebt mijn huis afgebrand.” Ik zeg: “Mijn huis is er niet meer.” Maar, hoe goed ik het ook doe: mijn huis is weg. Vergeven maakt het verleden niet ongedaan.

Vandaag een nieuw woord en een nieuwe fase: verzoenen

Tot zover de samenvatting. Dan gaan we nu naar het nieuwe woord en daarmee naar een volgende fase: verzoenen.

Het thema van deze diensten is Vergeven op Gods manier. Vergeven op Gods manier is niet het einde. Het is een begin. Gods doel met jou is niet dat hij jou heeft vergeven, maar dat hij de relatie met jou heeft hersteld.

Zo kan het ook met mensen. Nadat ds. James had vergeven, was hij niet klaar. Samen met zijn vriend werkt hij nu aan verzoening tussen zijn volksgenoten.

Het onderscheid tussen vergeven en verzoenen

Alleen al het onderscheid tussen deze twee woorden is nuttig: vergeven betekent dus niet automatisch verzoend. Integendeel zou ik zeggen.

De puinhopen van mijn verbrande huis zijn inmiddels opgeruimd. Ik woon in een houten chaletje. Het is hopelijk tijdelijk. Maar, het gas is aangesloten. Stel, de ander vraagt: “Zal ik een keteltje water op het vuur zetten?” Wat zeg ik? “Ga je gang, lucifers zijn in jouw handen wel vertrouwd.” Ik heb wel vergeven, maar mijn vertrouwen in deze pyromaan heeft wel een deukje opgelopen.

Vergeven is dus niet verzoend. Je kunt zeggen: vergeven opent de weg naar verzoening – herstel van de relatie. Hoe ver dat herstel komt en hoe de relatie er uit gaat zien, dat is nog een verhaal apart.

De bijbel heeft verschillende woorden voor verzoenen

De bijbel heeft trouwens twee verschillende groepen woorden voor het ene Nederlandse woord verzoenen. Maar, die twee zijn makkelijk uit elkaar te houden:

In bijbelboeken zoals Leviticus, Hebreeën en ook Romeinen 3 betekent verzoenen vaak “met bloed bedekken.” Verzoenen heeft daar te maken met offeren, met de tempel, met Grote Verzoendag.

De bijbel kent nog een ander woord voor verzoenen. Verzoenen als herstel van de relatie tussen twee partijen na een ruzie of vijandschap. <bullet 5> Over dat verzoenen gaat het dus vandaag.

Dit woord kom je op een paar plaatsen tegen, belangrijke plaatsen. God verzoent zich met ons door de Heer Jezus. Daarover lees je in Romeinen 5 en 2 Korintiërs 5. Mensen verzoenen zich met elkaar, daarover gaat het in 1 Korintiërs 7:11 en Matteüs 5:24, onze tekst.
Verzoenen in de Bergrede

Laten we nu een eerste blik werpen op wat Jezus in de Bergrede zegt over verzoenen. We hebben het al gelezen, maar het is goed om het gedeelte er bij op te slaan.

In Matteüs 5:21 zegt Jezus: “Jullie hebben gehoord dat destijds tegen het volk is gezegd: “Pleeg geen moord. Wie moordt, zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht.” En ik zeg zelfs: ieder die in woede tegen zijn broeder of zuster tekeergaat, zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht.”

Vergeven en verzoenen zijn spelregels van Gods Koninkrijk

In woede tekeergaan, dat heeft te maken met vergelden. Dat mag dus nooit, zegt Jezus. Dat klinkt absoluut hè. Want, wat als die ander alleen op zichzelf let. Wat, als die ander je gewoon een misselijke streek heeft geleverd.

In sommige oude, handgeschreven bijbels staat een extra woordje: onterecht. Dan staat er dus: ieder die onterecht in woede tegen zijn broeder of zuster tekeergaat komt voor het gerecht. Dus, wanneer jij Jezus’ woorden te absoluut vind, ben je niet de eerste.

Maar, door dat ene woordje toe te voegen, want het is echt een toevoeging, ontkracht je Jezus’ woorden wel. “Okay, dus je mag best te keer gaan, als het maar terecht is.” Dat klinkt opeens heel redelijk, heel menselijk.

Maar, Jezus brengt geen regels van deze wereld. Hij brengt de regels van Gods Koninkrijk. In die regels zit iets aanstootgevends, iets subversiefs. Niet terecht in woede te keer gaan, is jezelf een recht ontzeggen. Vergeven is een ander schenken, wat hij niet verdient, waar hij geen recht op heeft. Vergeven is het wapen van het Gods Koninkrijk.

Verzoen je eerst met je broeder of zuster, dien daarna God

Laten we verder lezen bij vers 23: “Wanneer je dus je offergave naar het altaar brengt en je je daar herinnert dat je broeder of zuster je iets verwijt, laat je gave dan bij het altaar achter; ga je eerst met die ander verzoenen en kom daarna je offer brengen.”

Wanneer je in Jezus’ team zit is dit dus de spelregel: eerst je met de ander verzoenen, daarna pas naar God toe. Net als die andere spelregel van het Koninkrijk: eerst de ander vergeven en dan pas je Vader in de hemel om vergeving vragen.

Twee tips van Jezus: verzoen je snel en neem initiatief

Jezus geeft er twee tips bij.

Hij zegt: “Eerst verzoenen, daarna terug naar de tempel.” Dus: herstel relaties snel. Laat irritaties niet oplopen. Spaar geen grijze zegels.

Herstel de relatie snel. Dat betekent niet, dat terwijl de stoom nog uit je oren komt, je al op de ander moet afstappen. Dan is de kans wel groot, dat je in woede tekeergaat. Het betekent, dat je, zodra de emotie gezakt is, je de ander opzoekt. “Kunnen we praten. Volgens mij is er iets niet goed gegaan.”

De andere tip is: neem initiatief. Wanneer jij weet, dat de ander iets tegen je heeft: handel, stap op hem af.

Een tip van mij: begin met eenvoudige relaties

Jezus spreekt over verzoenen met je broeder of zuster, die iets tegen je heeft. Daarmee beperkt Jezus dit woord niet tot mensen in de kerk of tot christenen onderling.

Ik weet wel, dat vooral familierelaties ingewikkeld en emotioneel kunnen zijn, tussen ouders en kinderen, tussen broers en zussen. Het gaat vaak ook niet over aanwijsbare gebeurtenissen maar over patronen.

Daarom ook een tip van mij: Jezus regel geldt ook voor eenvoudige relaties; tussen vrienden, in een commissie of een bijbelkring. Begin daar dan.

Oproep

Dat klinkt net te vrijblijvend.

Laat ik daarom eindigen met de volgende woorden. Denk eens na. Als je dit allemaal hoort, is er dan een relatie waar de Heer je vraagt om een stap te zetten?

Heb je iemand iets aangedaan en moet je verantwoording nemen?

Is er iemand op bijbelkring of Anker of Meerpaal waar je woest op bent? Vraagt de Heer je misschien om vergevingsgezind te worden?

Misschien moet je op iemand afstappen en vergeving vragen, of juist aanbieden.

Dit is allemaal niet simpel. Voor alles is ook een juiste tijd. Deze vragen komen voor sommigen misschien te vroeg, maar voor anderen precies op tijd.

Door de duivel en de mensen is de eenheid van de mensen kapotgemaakt. Verzoenen is relaties herstellen, dat is Gods doel. Wanneer jij in Jezus’ team zit, is dat dus ook jouw doel.

Jezus is gekomen om uit te leggen wat verzoenen is. Jezus is ook gekomen om te verzoenen: God met ons. Jezus is gekomen om je te helpen je te verzoenen.

Amen.