Inleiding

Ik heb vergeven vorige week zo omschreven:

Vergeven is de ander zijn schuld kwijtschelden.
Vergeven kent twee partijen. Jij biedt vergeving aan en de ander ontvangt vergeving.
Vergeven is goed voor de ander.
Vergeven is beloven: “Ik kom er niet meer op terug.” Niet meer met jou, zeker niet met anderen. Je bent vergeven.
Vergeven kent twee partijen. Vergeven is goed voor degene die vergeving ontvangt. Op die twee onderdelen hebben een aantal mensen gereageerd. Want, hoe zit dat? Heb je echt de ander nodig om te kunnen vergeven? En is vergeven ook niet goed voor jezelf?

Vanochtend wil ik laten zien, dat er heel wat aan vergeven vooraf gaat. Er gaat iets vooraf aan vergeving aanbieden en er gaat ook wat vooraf aan vergeving ontvangen. Daarmee ga ik nog niet expliciet in op de twee vragen. Ik hoop wel, dat het helpt om antwoord te vinden op die vragen.

Wat ik vertel is nog niet het complete plaatje. Er is nog meer. Er is over wat ik vanochtend vertel ook nog meer te zeggen. Ik vertel het ook allemaal wat technisch en schematisch. In het echt lopen dingen veel meer door elkaar.

Wat gaat vooraf aan vergeving ontvangen

1) Neem verantwoording

Wat gaat vooraf aan vergeving ontvangen? Heel belangrijk is dit: verantwoording nemen voor je schuld.

Na het beëindigen van de Apartheid in Zuid-Afrika is daar een Waarheids en Verzoeningscommissie ingesteld. Slachtoffers van de voorafgaande periode konden vertellen wat hen of hun geliefden was overkomen. Daders konden amnestie vragen.

Het gaat me nu even om de daders. Een dader kreeg amnestie wanneer:

Hij zijn misdaden tussen 1960 en 1994 had gepleegd.
De dader een politieke motivatie had. Hij of zij moest hebben gehandeld namens de regering of het ANC of een andere politieke organisatie.
De dader openbaar volledige openheid van zaken gaf. Wat hij gedaan had in verhouding stond tot het doel.
Simpel? Openbaar betekende vaak voor de microfoons en voor de camera’s.

Simpel? Amnestie aanvragen, betekende schuld bekennen, verantwoording nemen. De politiemensen die Steve Biko hadden vermoord, kregen geen amnestie. Ze verklaarden dat ze geen misdaad hadden gepleegd.

Je kunt geen vergeving of amnestie ontvangen wanneer je onschuldig bent. Vergeving vragen begint met vertellen wat je hebt gedaan. Vergeving vragen is vervolgens pleiten: “Ik ben schuldig.”

Vergeving vragen is moeilijk, omdat het juist het tegenovergestelde is van schuld bedekken. Vergeven begint niet met: “Zand erover, laten we het vergeten.” Vergeving ontvangen begint met bevestiging van schuld.

2) Richt je aandacht op de ander, op de gevolgen

Wanneer je verantwoording neemt, gebeurt nog iets wat essentieel is om vergeving te ontvangen: de ander komt in beeld.

Het heeft te maken met wat ik vorige week zondagmiddag heb verteld. Vergeving vragen is het omgekeerde van excuseren.

Excuseren is jezelf verontschuldigen.
“Sorry, maar zo had ik het niet bedoeld.”
“Sorry, maar zo zit ik nu eenmaal in elkaar.”
Of nog erger: “Sorry, maar je komt er toch wel over heen?”
Vergeving vragen is het omgekeerde. “Het is mijn schuld. Ik heb het gedaan.”

Bij excuseren houd jij het initiatief. Excuseren klinkt soms als: “Ik ben niet verantwoordelijk, vind je ook niet?” Een retorische vraag. “Wil je mij vergeven?” Dat is een echte vraag. Dat is het tweede verschil.

Er is nog een verschil. Wanneer je jezelf verontschuldigt, vestig je de aandacht op je zelf. Het gaat om jouw moeite, begrip voor jouw situatie of jouw doelen. “Ik was zo gestresst, dan ga ik flippen.”

Wanneer ik vergeving vraag, let ik juist de ander: “Jij kon niet slapen door wat ik toen heb gezegd.” “Door mij is toen jouw feest verpest.”

Er gaat misschien nog meer vooraf. Ik heb bijvoorbeeld nog niets gezegd over spijt en berouw. Dit gaat in ieder geval vooraf:

Voordat je vergeving kunt ontvangen, moet je verantwoording durven nemen.
Voordat je vergeving kunt ontvangen, moet jij de ander in beeld hebben en in beeld zetten.
Wat gaat vooraf aan vergeving aanbieden

1) Besef wat er gebeurt is, geef ruimte aan boosheid en verdriet

Nu gaan we naar de andere kant: wat gaat vooraf aan vergeving aanbieden.

“Pieter, je huis is afgebrand.” “Wat?” “Ja, ik was zo kwaad op je, ik heb de hens er in gezet. Ik heb zo’n spijt: door mij ben je alles kwijt. Wil je het me vergeven?” “Natuurlijk, ik kom er niet meer op terug.”

Zo: vergeven. De ander heeft verantwoording genomen, gezien wat –ie heeft gedaan, mij het initiatief geven. Ik heb de belofte gedaan. Klaar.

Heb ik al gezien wat er gebeurd is? Heb ik al door de ashopen gelopen? Een verbrand fotoalbum opgepakt? De restanten van verbrande aantekeningen gezien, de spulletjes waar Laura aan gehecht was? De kat is ook dood. Het speelgoed en de tekeningen van de kinderen. Ik moet stoppen, want ik word al bedroefd wanneer ik eraan denk.

Heb ik net echt vergeving aangeboden, of heb ik maar wat gezegd? Je kunt ook te vlug vergeving aanbieden. Je kunt daarmee proberen de pijn te ontlopen, maar dat zal niet lukken. Besef, boosheid en verdriet gaan voor vergeving aanbieden.

2) Daarbij komt dan wraakzucht, vergelding

Bij het besef, bij de boosheid en het verdriet komt korte tijd later iets anders: wraakzucht, vergelding. “Zal ik jouw huis eens in de fik steken. Dan besef je wat je mij hebt aangedaan. Zullen we gaan? I just want you to hurt like I do.”

Er is iets vreemds met vergelding en wraakzucht. Ik krijg mijn huis niet terug en ook mijn spulletjes niet. Wraakzucht herstelt niet de oude situatie. Ik krijg er ook geen ander huis voor in de plaats. Wraakzucht maakt niet heel. Vergelding maakt alleen maar meer kapot.

Onweerstaanbaar komt het op: ik wil de ander kwaad doen. Ik wil wraak!

Wraakzucht verteert jezelf

Er is nog iets vreemds met wraakzucht.

Ik was elf en het was avondvierdaagse. Op de laatste avond moest je altijd opstellen voor de intocht. Je weet wel, met bloemen en snoep. Ik stond met een groepje en we waren nogal druk. We waren al een paar keer gewaarschuwd. “In de rij, netjes, rustig.” Uiteindelijk stond ik stil, netjes in de rij, rustig. Blijkbaar gebeurde er toch nog wat. Een onderwijzer in de buurt – niet die van mezelf –draaide zich om, dacht dat ik het was, was waarschijnlijk vreselijk geïrriteerd en verkocht me een trap onder mijn achterste.”

Weet je hoeveel jaar ik woest werd, als ik alleen maar aan die man dacht?

Zolang jouw huis niet door mijn wraak verteerd is, verteert mijn wraak mijzelf.

3) Wordt vergevingsgezindheid

Eerst het besef, de machteloosheid, de angst en boosheid. Daarna komt de wraakzucht…

God vraagt van ons om die wrok en drift, en alle geschreeuw en kwaadaardigheid te laten varen. MSN het slechte nieuws niet rond. God vraagt het omgekeerde. Heb je vijanden lief. Zegen wie je vervloeken. Laat je niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede.

Het is vreselijk om verbitterd te raken. Sommige mensen zijn lichamelijk aangetast door hun eigen wrok. Vergevingsgezind worden is goed voor jezelf, want je laat de bitterheid weglopen, of het zuur.

Voordat je vergeving kunt aanbieden, moet je vergevingsgezind zijn.

De verandering van drang om je te wreken naar verlang om de ander te vergeven is helend voor jezelf.

Voor dat proces heb je die ander niet nodig. Vergevingsgezind worden, dat kun je alleen.

Hierbij biedt God zijn hulp aan

Vergevingsgezind worden, dat kun je alleen. God biedt je wel zijn hulp aan.

Je wraak laten varen is niet leren zeggen: “Het stelde niets voor.” Integendeel, God zegt: “Ik zal het vergelden.”

Je wrok laten varen is zeggen: “Ziet u het niet, HEER God, ziet u niet wat ze met uw kind doen? HEER God, dit kunt u toch niet ongestraft laten gebeuren?” God zegt: “Nee, dit kan ik niet ongestraft laten. Ik zal het vergelden.” Dus er is gerechtigheid. Er is een Rechter, die rechtvaardig oordeelt.

God biedt zijn hulp aan. Paulus schrijft: “Trek de nieuwe mens aan die naar Gods wil geschapen is.” Opeens ontdek je de kracht van de Heilige Geest in jou. Hoe kun je anders op Gods manier vergeven? Hij wil de bitterheid wegnemen. Hij wil je vullen met zijn kracht.

Samenvatting

Dit is het voor vandaag. Ik zou nog langer door willen gaan, maar het is tijd.

Met vergeven is niet alles gezegd. Er gaat veel aan vooraf.

Voordat je vergeving kunt ontvangen, moet je verantwoording durven nemen. Voordat jij vergeving kunt ontvangen, moet je zien wat jij de ander hebt gedaan en misschien nog steeds aandoet. Durf je dat?

Voordat je vergeving kunt schenken moet je eerst iets beseffen van wat je aangedaan is. Voordat je vergeving kunt schenken, moet je eerst vergevingsgezind zijn. Ontvang de Geest, Heilige Geest hij zal je leiden, wees niet bevreesd.

Amen