Sorry, de preek is nog niet af

Ik sta hier eigenlijk niet helemaal gemakkelijk. Het was een beetje een drukke week. Ik moest ook drie preken maken – een trouwerij en voor vandaag twee preken. Woensdagavond moest ik spreken in de Vloot. Nu ja, alles bij elkaar… mijn preek is eigenlijk nog niet af.

Dus ja, wat kan ik zeggen? Sorry? Laten we er maar het beste van maken? Misschien een beetje officiëler? Hierbij mijn verontschuldigingen.

Excuses voelen ongemakkelijk

Ongemakkelijk hè?

Dubbel ongemakkelijk, want in een kerk kun je natuurlijk niet direct reageren. Je kunt bijna niks.

Het zou ook ongemakkelijk zijn geweest wanneer u wel had kunnen reageren. Want wat kun je zeggen op “Sorry”? Iets mompelen: “Nou, voor deze ene keer.” Of: “Zeg het de volgende keer iets eerder.” Op de een of andere manier blijft er tussen ons iets hangen.

De bijbel dringt aan om elkaars zonden te vergeven

Ongemakkelijk. Maar, de bijbel dringt er telkens op aan om elkaars zonden te vergeven. Vooral Jezus noemt het telkens weer.

Hij zei: “Want als jullie anderen hun misstappen vergeven, zal jullie hemelse Vader ook jullie vergeven.” Een andere keer vroeg Petrus: “Hoe vaak moet ik mijn broeder of zuster vergeven?” Jezus zei: “Tot zeventig maal zeven maal.” Je vindt deze teksten in Matteüs 6:12, 18:22.

Dus wanneer ik mijn excuses aanbiedt, vraagt de Heer jullie toch zeker om ze te aanvaarden?

Vaak vervangen we vergeven door excuseren

Dus waarom dat ongemakkelijke? Omdat ik jullie niet vraag om me te vergeven, maar omdat ik mijn excuses aanbiedt. Wij vervangen vergeven vaak door iets anders, door excuseren, als we daar al aan toe komen. Dat lijkt hetzelfde, maar is anders.

Excuseren gaat vaak zo:
“Sorry, maar…”
“Sorry, maar zo had ik het niet bedoeld.”
“Sorry, maar zo zit ik nu eenmaal in elkaar.”
Of nog erger: “Sorry, maar je komt er toch wel over heen?”

Het hangt als eerste op dat woordje “maar”, “sorry, maar…” Toch zitten er ook aan het eerste woordje “sorry” haken en ogen.

Excuseren komt er slecht van af in de bijbel

Is je wel eens opgevallen, dat excuseren er slecht van afkomt in de bijbel? Ik geef twee voorbeelden, je kunt er zelf vast meer bedenken.

Wat zei Adam toen de HEER God vroeg of hij van de boom had gegeten. “Sorry, maar die vrouw die u mij gegeven hebt, die gaf het aan mij.” Hoor je het: “Sorry, maar die vrouw die u mij gegeven hebt…” De HEER God is niet onder de indruk.

Eens moest koning Saul wachten op Samuël. Samuël zou een offer brengen en daarna zou Saul gaan strijden. Saul wachtte en wachtte. Zijn soldaten begonnen hem in de steek te laten. Toen bracht hij zelf het offer. Wat zei Saul tegen Samuël toen die toch kwam opdagen? “Sorry, maar ik kon niet langer wachten. Mijn soldaten lieten me in de steek. U kwam niet op tijd. De Filistijnen liggen al bij Michmas. Ik durfde niet aan te vallen zonder offer.” Samuël was niet onder de indruk.

Waarom komt excuseren er zo slecht van af? Wat is zo anders aan excuseren en vergeving vragen?

1) Vergeving vragen is schuld op je nemen, niet verontschuldigen

Het eerste verschil tussen excuseren en vergeving vragen hoor je goed door een ander woord te gebruiken. Een synoniem voor excuseren is verontschuldigen.

Luister eens naar het volgende rijtje. Ik lijk telkens hetzelfde te zeggen, maar verander toch iets.
“Ik verontschuldig me.”
“Ik had het niet helemaal goed gezien.”
“Ik heb het niet helemaal goed gedaan.”
“Ik heb het verkeerd gedaan.”
“Ik heb jou verkeerd gedaan.”
“Ik heb een schuld bij jou.”
Het rijtje begon met deze uitspraak: “Ik verontschuldig me.” Oftewel; ik wil je laten zien, dat ik geen schuld heb. Wanneer je geen schuld hebt, heb je geen vergeving van de ander nodig. Wanneer je zo zegt: “Ik wil me verontschuldigen,” is dat precies het omgekeerde van schuld bekennen. Daar eindigde het rijtje wel mee: “Ik heb een schuld bij jou.”

Het lijkt hetzelfde, het was precies omgekeerd. Vergeving vragen is niet jezelf verontschuldigen, maar schuld op je nemen. Vergeving vragen is verantwoording nemen.

2) Vergeving vragen is de ander het initiatief geven

Dan het tweede verschil. Nog een keer het rijtje:
“Ik wil me verontschuldigen.”
“Ik had het niet helemaal goed gezien.”
“Ik heb het niet helemaal goed gedaan.”
“Ik heb het verkeerd gedaan.”
“Ik heb jou verkeerd gedaan.”
“Ik heb een schuld bij jou.”
“Ik heb een schuld bij jou. Wil jij mij verontschuldigen?”
Met die laatste woorden geef ik het initiatief uit handen. Ik ben verantwoordelijk, maar jij mag bepalen wat je gaat doen. Jij mag kiezen wat je gaat doen. Dat is doodeng. Ongemakkelijk. Ik moet jou vertrouwen.

Met excuses houd ik zelf het initiatief. “Hier zijn mijn excuses. Je kunt ze aanvaarden of niet.” Dat voelt de ander ook. Die kan eigenlijk niets anders dan aanvaarden.

Vervolgens kan de ander vergeven op Gods manier

Vergeving vragen is je verantwoording nemen, maximaal. Je schuld op je nemen en dan de ander vragen: “Wil je mij mijn schuld kwijtschelden?”

Wanneer jij dan het initiatief aan de ander hebt gegeven, kan zij jou vergeven op Gods manier.

Let op, voor jou geldt dan: kan, niet moet. Jij hebt geen recht op vergeving. Vandaar dat het zo eng is. Voor de ander geldt: let op, laat je vormen naar het beeld van de Heer. Vergeef zoals God ons in Christus heeft vergeven.

Wat is vergeven op Gods manier? Ik heb het vanochtend al even laten zien, maar nogmaals:

Vergeven is de ander zijn schuld kwijtschelden. In dit geval ben jij dus de ander.
Vergeven kent twee partijen. Jij en de ander.
Vergeven is goed voor de ander. In dit geval dus heel goed voor jou. Jij hebt net gezegd: “Ik ben schuldig.” Eng, want je legde je lot in handen van de ander.
Vergeven is beloven: “Ik kom er niet meer op terug.” Pfff, gelukkig, de ander zegt, dat –ie er niet meer op terugkomt. Niet meer met jou, zeker niet met anderen. Je bent vergeven.
Merk je het verschil tussen een excuus aanbieden en vragen of iemand je wil vergeven?

Het gaat niet om de woorden, het gaat om het verschil

Het gaat niet om de precieze woorden.

De verloren zoon kende een heel lesje van buiten: “Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegen u, ik ben het niet meer waard uw zoon genoemd te worden; behandel mij als een van uw dagloners.” Hij had het helemaal uit z’n hoofd geleerd, al in het buitenland. Toen zag –ie z’n vader. Z’n vader rende naar hem toe. En hij maar proberen tussen alle omhelzingen door: “Vader, ik heb gezondigd tegen de hemel en tegen u, ik ben het niet meer waard uw zoon genoemd te worden; behandel mij als een van uw dagloners.”

Nu, die vader gebruikte niet van die mooie zinnen, maar vergeven kon –ie. Het was heel goed voor zijn zoon. De vader ging ook niet meer in op zijn vertrek, hij vierde alleen feest vanwege zijn thuiskomst.

Onthoud de twee belangrijke verschillen

Het gaat niet om de precieze woorden. Het kan op allerlei manieren. Onthoud wel de twee belangrijke verschillen tussen excuseren en vergeving vragen:
1. Excuseren is jezelf verontschuldigen. Vergeving vragen is schuld op je nemen.
2. Bij excuseren houdt jij het initiatief, jij doet het aanbod. Vraag je vergeving, dan geef je de ander initiatief aan de ander, zij heeft de bal.

Praktische tips

Tot slot wat praktische tips.

Vergeven kent twee partijen. Jezus vraagt actie van beide partijen. Hij zegt: “Wanneer je dus je offergave naar het altaar brengt en je je daar herinnert dat je broeder of zuster je iets verwijt, laat je gave dan bij het altaar achter; ga je eerst met die ander verzoenen en kom daarna je offer brengen.” Dat is de ene kant. Jezus zegt : “Als een van je broeders of zusters tegen je zondigt, moet je die daarover onder vier ogen aanspreken.” Dat is de andere kant.

Jezus zegt ook: “Leg een geschil snel bij.” Paulus doet hetzelfde: “Als u boos wordt, zondig dan niet: laat de zon niet ondergaan over uw boosheid.”

Jezus zegt niet: “Verspreid het slechte nieuws zo snel mogelijk via telefoon, SMS, e-mail en MSN. Praat met iedereen behalve met degene met wie je een conflict hebt.” Hij zegt: “Zoek de ander op. Snel.”

Wanneer je de ander gevonden hebt, vraag dan eerst. Vergeving vragen en schenken begint eerst met vragen. Wat is er gebeurd? Wat heb ik gedaan? Wat heb ik bij jou gedaan?

Samenvatting

Vraag je eens af: verspreid ik slecht nieuws als iemand mij iets aandoe, of zoek ik de ander op?

Vraag je eens af: hoe vaak heb ik iemand vergeving gevraagd? Vraag je eens af: hoe vaak heb ik iemand vergeving geschonken? Dus geen excuses aanvaardt, maar ook echt vergeven?

Wanneer we samen leren op Gods manier te vergeven, gaan we het kruis van Jezus beter begrijpen. Wanneer we samen leren op Gods manier te vergeven, zal ook de onderlinge liefde groeien.

Amen