De opzet van deze tekst

Wanneer je deze tekst wilt volgen, houd dan het volgende in je achterhoofd:

Eerst ga ik wat vertellen over de Bergrede. Langzamerhand komen we dan bij de tekst, bij die woorden over het zout en het licht. Die woorden ga ik uitleggen. Dan ga ik ook nog in op mogelijke reacties.

Dus: over de Bergrede, naar de tekst toe, de woorden zelf en dan jouw reactie.

Misverstanden over de Bergrede

Hoofdstuk 5 tot en met 7 van het bijbelboek Matteüs noemen we de Bergrede. Omdat Jezus deze woorden op een berg heeft uitgesproken.

Het zijn heel bekende woorden. Ze hebben door de eeuwen heen heel veel mensen geïnspireerd. Gandhi in India, Martin Luther King in Amerika.

Maar, wat bedoelt Jezus nu met de Bergrede?

Zijn het instructies om de hemel te verdienen? Zegt Jezus: "Alleen wanneer je je helemaal houdt aan wat ik nu zeg, dan kom je in de hemel. Niet eens denken, dat je buurman een domme sukkel is. Niet eens denken, aan seks met een ander. Nooit bezorgd zijn. Nooit een ander op een fout wijzen, want zelf heb je veel grotere. Alleen als je dat doet, dan kun je in de hemel komen."

Nee, dat kan het niet zijn. Dat kan niemand.

Misschien is het wel een onvaardigheidsexamen. Je leest de Bergrede door, en dan weet je het zeker: "Dit kan ik niet. Ik heb Jezus nodig, want zelf haal ik het niet." De Bergrede: een toets waarvoor je gegarandeerd zakt. En dat is dan ook de bedoeling van die toets. Wrijf het maar in: "Je kunt het niet."

Ja, maar zo komen de woorden van Jezus niet over, als een test. Het lijkt er op, dat -ie verlangt, dat mensen zich eraan houden.

Misschien is Jezus te idealistisch en is het een onhaalbaar en daarom irrelevant ideaal. Het kant toch niet, dus je kunt het eigenlijk gewoon vergeten. "Leven zoals Jezus wil? Ik begin er niet eens aan."

Voor sommigen is de Bergrede daarom het bewijs dat het christendom een deprimerend heilig moeten eist. Het put je uit, het beschuldigt je, zuigt je leeg en trekt je omlaag.

De Bergrede is bedoeld voor Jezus’ leerlingen

Misschien is het daarom goed, om bij het begin te beginnen. Voor wie is de Bergrede eigenlijk bedoeld?

Er zitten een heleboel mensen om Jezus heen, maar Jezus spreekt de Bergrede uit tot zijn discipelen. Hij zegt ze niet tot iedereen die op de berg zit. Hij onderwijst zijn leerlingen. Zijn woorden zijn voor zijn volgelingen bedoeld.

De Bergrede is dus in ieder geval geen voorwaarde. Het zijn geen toelatingscriteria. Jezus legt niet eerst een meetlat en zegt dan: "Wie hierover heen kan springen, mag mij volgen." Nee, hij stelt deze voorwaarden niet vooraf.

Jezus roept mensen. Hij kiest ze uit en hij zegt: "Ik wil jou als volgeling. Kom mee. Je bent al geselecteerd voor mijn team."

Jezus geeft hen een Vader in de hemelen

Dat blijkt ook nog uit iets anders.

Jezus spreekt steeds over jullie Vader in de hemel, of jullie hemelse Vader. Zeventien keer in drie hoofdstukken. Jullie Vader in de hemel weet wat jullie nodig hebben. Jullie hemelse Vader zal het jullie vergelden. Jullie Vader in de hemel zal jullie vergeven. Jullie hemelse Vader ziet de goede dingen die jullie in het verborgene doen. Zeventien keer. In de rest van Matteüs komt die uitdrukking nog maar drie keer voor.

Het gaat er in de Bergrede niet om, hoe je een kind van de hemelse Vader kunt worden. Het gaat er om, hoe je een kind van de hemelse Vader kunt zijn.

Bij alle uitdaging die Jezus geeft, is dit het begin: "Ik geef jullie een Vader in de hemel. Jullie zijn kinderen van hem. Dat hoeven jullie niet te verdienen. Het is goed tussen jullie en God."

Jezus zegt tot hen: "Gefeliciteerd, jullie zitten in mijn team"

Daar zit je dan, op de berg, aan de voeten van Jezus. Een bont gezelschap mannen en vrouwen. Zijn leerlingen. Tot die mensen zegt Jezus:

"Gefeliciteerd.
Ik heb jullie geselecteerd voor mijn team.
Gefeliciteerd.
Er is zoveel wat mijn Vader jou gaat geven.
Je bent bedroefd om wat je ziet gebeuren? Hij zal je troosten.
Je bent vriendelijk? Hij geeft je de aarde; denk maar aan Psalm 37.
Je verlangt naar gerechtigheid? Hij zal dat verlangen vervullen.
Je verlangt naar vrede? Je zult een kind van God worden genoemd.
Je wordt misschien vervolgd? Voor jou komt Gods Koninkrijk.
Je wordt misschien uitgelachen omdat je bij mij hoort? Hij zorgt ervoor, dat het het allemaal waard zal zijn.
Gefeliciteerd."

"Jullie zitten in mijn team."

"Jullie zijn de mensen die ik heb"

Dan gaat hij verder:

"Jullie zijn de mensen die ik heb. Ik heb geen andere.
Ik heb niet stiekem nog wat reservespelers achter de hand.
Een handjevol engelen of zoiets. Nee, jullie zijn mijn team."

"Jullie zijn het zout van deze wereld"

"Jullie weten wat het is, met dat zout uit de Dode Zee. Het wordt gewonnen in die grote vijvers. Je laat ze vollopen met water uit de zee. Het water verdampt en er blijven grote zoutkristallen over."

"Maar in de Dode Zee zit niet alleen ons huis, tuin en keukenzout. Er zitten ook allerlei andere zouten en mineralen. Dus soms denk je er zout overblijft. Ziet het er ook zo uit. Maar het smaakt niet. Het proeft niet. Het heeft geen kracht. Daar heb je dus niks aan. Hoe krijg je dat zout nu zout, dat kan niet. Aan zulk zout heb je niks. Je kunt het alleen maar weggooien. Er overheen lopen."

"Huis, tuin en keuken. Zout, je komt het overal tegen. Je kunt niet zonder."

"Jullie zijn dat zout. Jullie zijn het zout van de wereld. Er is geen ander zout. Maar wat, wanneer het zout zijn kracht verliest?"

"Jullie zijn het licht van de wereld"

"Ik zal het anders zeggen. Jullie zijn het licht van de wereld. Er is geen ander licht. Jullie zijn het.

"Jullie hemelse Vader wil door jullie aan de wereld laten zien, hoe goed hij is. Jullie zijn mijn team. Jullie zijn zijn team."

"Wanneer het donker in huis is, zet je een lamp aan. Maar natuurlijk wel zo, dat iedereen in het huis er plezier van heeft. Zo ontsteek ik in jullie een licht. Schijn voor iedereen."

"Schijn zo, dat de mensen niet anders kunnen dan mijn Vader aanbidden. Schijn zo, dat de mensen zien hoe goed God is. Hoe trouw hij is. Hoe veel geduld hij heeft. Hoe betrouwbaar hij is."

Hij is jullie hemelse Vader. Ik vraag je niet om je eigen adoptie te betalen. Je bent gekocht en betaald. Ik houd zielsveel van je.

"Ik vraag je wel dit: schijn. Schijn zo, dat die liefde van mij en van hemelse Vader zichtbaar wordt voor iedereen."

"Jullie zijn onmisbaar"

Je hoort Jezus bijna letterlijk zeggen: "Jullie zijn onmisbaar."

Hij zegt: "Jullie moeten het doen. Jullie zijn het zout. Er is geen ander zout. Wees zout. Jullie zijn het licht. Er is geen ander licht. Schijn."

Hoe reageer jij daar op?

Hoe reageer jij daarop?

Een individuele last? Het is een gezamenlijke uitdaging

Voelt het als een persoonlijke last? "Ik kan nooit aan die verwachting voldoen."

Onthoud dit. Jezus zegt niet: "Jij bent het licht van de wereld." Jezus geeft geen individuele last. Hij geeft ons een gezamenlijke uitdaging. "Jullie zijn het licht van de wereld."

Jezus is de weg alleen gegaan. Jezus is alleen het licht van de wereld. Wij zijn het samen. Jij, u en ik. Wij hebben samen een opdracht. Jezus zegt: "Jullie zijn mijn team. Dit is jullie uitdaging."

Wanneer jij het als een persoonlijke last voelt… Kijk dan nu eens om je heen. Zie je al die mensen? Jonger en ouder dan jijzelf. Sommige wijzer, sommigen radicaler. Sommigen mat. Sommigen moe. Sommigen uitgerust. Besef, dat Jezus dit tot ons samen zegt. Jezus zegt: “Jullie zijn mijn team. Dit is jullie uitdaging.” Besef je het?

Kritische distantie? Jezus vraagt risicovolle betrokkenheid

Of voel je kritische distantie. "Ik houd nog even afstand."

Jezus is niet op zoek naar een commentator die de wedstrijd analyseert. De expert, die vanaf de zijlijn haarfijn de mogelijkheden aanwijst, die de spelers over het hoofd zien. "Ach, ze moeten nog zoveel leren…"

De reserve, die vijf minuten voor het einde van de wedstrijd pas wil spelen. "Wanneer ik scoor, red ik de eer van mijn team. En zo word ik de held, de redder van het team. En wanneer ik niet scoor, heb ik het niet slechter gedaan dan de rest van mijn teamgenoten. Het team verliest misschien, maar voor mij is het altijd win-win."

Jezus wil geen kritische distantie. Hij vraagt risicovolle betrokkenheid. Goede vragen stellen? Natuurlijk. De leerlingen van Jezus doen niet anders. Maar, ze gaan er ook voor. Ze houden van hem. Ze weten wie hij is.

Ben jij een reservespeler? Jezus heeft geen reservespelers. Er is een team, en ze spelen allemaal. Niemand zit op de bank.

Jezus zegt: "Jullie zijn mijn team." Is God jouw hemelse Vader? Dan zit je er dus wel in. Ga er dan ook voor. Kom op.

Kwetsbare onmacht? Maar dat is juist de voorwaarde

Ik wil eindigen met een derde reactie. Deze tekst heeft ook wat met mij gedaan. Ze riep ook bij mij een reactie op.

Het voelt zo vreemd, mensen aan te sporen. Ik wil geen mensen aantrekken door mijn enthousiasme. Ik ben juist zelf op zoek naar de mensen die ik kan volgen. Ik voel me meer een kaars in de wind. Blijf net branden. Hoe kan ik het vuur bij anderen aansteken?

Een mannetje wat zelf niet kan, maar tegen anderen moet zeggen: "Ga ervoor. Dat is wat de Heer wil." Dat is geen valse bescheidenheid. Dat is wie ik ben. Ik ben geen held. Ik ben geen lichtend voorbeeld.

Ik reed deze week in mijn auto en die gedachten gingen door mijn hoofd. Niet de eerste keer, hoor. Maar opeens stokten ze. En ik werd bang, echt bang. Want ik besefte, dat God het zo wil.

Hij is niet op zoek naar de krachtpatsers. Hij is niet op zoek naar de geestelijke helden. Wij hebben deze schat in aarden vaten. Gods kracht kan alleen in onze kwetsbaarheid te voorschijn komen. God zet zijn vijanden te kijk met baby’s en zuigelingen. Hij kan ook mij gebruiken.

Weet je waarom ik bang werd? Ik besefte, dat ik juist in die angstige zwakheid perfect was voor de job. Alleen zo kan Hij mij gebruiken. Zalig de armen van geest, want van hun is het Koninkrijk van de hemel.

Weet je waarom ik echt bang werd? Ik besefte, dat ik mijn zwakheid geen uitweg meer was. Het was de voorwaarde geworden. Ik had geen reden om niet te volgen.

Ik weet niet, of er iemand is, die snapt wat ik bedoel, die misschien voelt wat ik bedoel. Maar wanneer dat zo is, wil ik tegen je zeggen: "Dit is het. Het wordt niet beter. De enige grond die je onder je voeten krijgt is God zelf. Zo wil de Heer het. Juist dat zwakke is onmisbaar. Zo kan God met het kwetsbare, het dwaze zijn kracht en zijn liefde tonen."

Wat is jouw reactie?

Jezus zegt:
"Jullie mogen God jullie hemelse Vader noemen.
Jullie zijn mijn mensen. Ik heb geen andere. Er zijn geen andere.
Jullie zijn mijn team.
Jullie zijn het zout. Wees zout.
Jullie zijn het licht van de wereld.
Schijn."

Wat is jouw reactie?

Amen