De tekst is verdeeld in twee delen.

Het eerste deel gaat erover, dat Jezus de beste representant van ons bij God is, die we ons kunnen voorstellen. Hij laat ons nooit schieten.
Het tweede deel gaat over de vraag of wij door te bidden God van gedachten veranderen, of hij ons.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me (deel 1)

Ze houdt van me, ze houdt niet van me.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.

Het is misschien aan tussen ons. Geloof ik. Maar, ik weet eigenlijk niet zeker of ze van me houdt. Ze zit waarschijnlijk de hele middag bij de Nieuwe Waterweg.

Weet je waarom ik nog niet langs ben gefietst?

Twee dingen. Het eerste: Ik ben bang. Ik weet niet hoe ze reageert. Ik weet niet wat ze leuk vindt. Soms denk ik: “Had ik ze maar in de vingers.”

Het eerste gevaar: controle

Wat het tweede is, vertel ik straks nog. Eerst het eerste.

In ons zit een diepe angst de ander te ontmoeten. We weten niet wat de ander gaat doen. We weten niet waarom. We weten niet wie de ander echt is.

Er is een gevaar, dat we de ander in de vingers proberen te krijgen, willen controleren. Dan wordt het voorspelbaar. Dan heb je zekerheid, de ander is geprogrammeerd.

Het gekke is, op het moment dat je de ander controleert, de ander eigenlijk ophoudt een ander te zijn. Daarmee verlies je dus juist de ander.

Dit alles geldt ook voor onze ontmoeting met God. Zeker omdat wij de relatie eens verbroken hebben. De angst zit misschien nog dieper. De drang om te controleren is nog meer aanwezig.

Dat is wat er gebeurt in Exodus 32.

Het volk kiest een andere Mozes, geen andere God

Mozes is op de berg Sinaï. Wanneer het lang duurt, totdat hij terugkomt, gaan de mensen naar Aäron toe. Ze dringen om hem heen. Vast bedreigend. “Maak een god, die voor ons uit kan gaan. Want Mozes, die man, die ons uit Egypte heeft gehaald, die komt niet meer terug.”

“Die man, die ons uit Egypte heeft gehaald.” In die woorden klinkt afstand: “Die man.” De mensen nemen afstand van Mozes en ze vragen Aäron om een plaatsvervanger. Maar, geen plaatsvervanger van God, ze zoeken een plaatsvervanger voor Mozes.

Wanneer Aäron het stierkalf af heeft, is dat voor de Israëlieten geen andere God. Aäron zegt immers: “Morgen is er een feest voor de HEER.” HEER met vier hoofdletters, dus de naam van God, dezelfde God die ze uit Egypte had bevrijd.

Tot nu toe was Mozes voor de mensen Gods mond geweest. Hij overbrugde de afstand tussen God en de mensen. Hij was Gods vertegenwoordiger. Nog korter: Mozes was God bij de mensen. “Aäron zal jouw mond zijn, jij zult zijn god zijn,” zegt de HEER tot Mozes in Exodus 4:17 wanneer hij hem roept.

Nu Mozes weg is, zoekt het volk een ander, die God representeert. Dat is wat dat beeld doet: God representeren, er zijn namens God.

Het volk kiest een andere Mozes, geen andere God.

Iets ingewikkelder misschien: Isräel zondigde dus niet tegen het eerste gebod; ze zochten geen andere god. Israël overtrad het tweede gebod: ze kozen zelf hun beeld, hun eigen vertegenwoordiger van God.

Het stierkalf is geen representant van God, maar God in een doosje

Het stierkalf is een andere Mozes. Maar deze Mozes spreekt niet langer, deze houdt zijn mond. Een andere Mozes, maar deze staat in dienst van het volk, niet in dienst van God.

Zo is God beter te behappen. Hij is een handelbare god geworden. Die koe kun je bij de horens vatten. Zo zijn afgodsbeelden ook bedoeld. Door beelden hadden mensen toegang tot God en konden ze hem kanaliseren en sturen. Zij hadden het in de vingers. De angst was weg, zij waren in control.

Dat was mooi, want Israël wist bijna alle goede woordjes. “Dit is de god, die ons uit Egypte heeft gehaald.” Ze konden ook offeren. Helemaal top: brandoffers, vredeoffers, noem het maar op. Nog beter: ze konden eten en drinken. Een tijdje terug – lees maar in hoofdstuk 24 – aten en dronken de oudsten bij God en bleven leven. Nu kan iedereen dat. Het is helemaal kick: God is met ons, met ons allemaal. Het ziet er niet alleen goed uit, het voelt goed.

Het is helemaal religieus kick. De goede woordjes komen er uit, helemaal kloppen doet het niet. Het lijken de goede gewoonten, maar het ontaardt.

Dat stierkalf is geen representant van God. Het is God voorspelbaar. God geprogrammeerd. God in een doosje.

God reageert woedend: “Ik ben de Ultieme Vrije.”

De HEER reageert woedend. God zegt tot Mozes, nog boven, op de berg: “Dat volk van jou, dat jij uit Egypte hebt gehaald. Ze hebben het verstierd. Ze hoeven niet eens op reis, om de weg compleet kwijt te zijn.”

“Ik kies hen. Ik bevrijd hen uit Egypte. Ik geef hen het leven. Ik sluit een verbond met ze. Ik ga een relatie met ze aan voor altijd. Wat zoeken zij: macht, controle. Ik opgesloten in een doosje?

Israël tast God in zijn eer aan. God is de Ultieme Vrije. God is trouw, maar dat is iets radicaal anders, dan een getemd huisdier. God is soeverein en vrij.

“Dat volk van jou. Vertel me nog meer. Ik weet genoeg. Doe geen moeite. Ik vernietig dit volken maak van jou een groot volk.”

Mozes antwoordt: “Maar, u bent wel trouw.”

Mozes reageert: “Wilt u dan uw toorn laten woeden tegen uw volk. Het is niet dit volk, zeker niet mijn volk, het is uw volk. Niet ik heb ze uit Egypte gehaald, u heeft het uit Egypte bevrijd en wel met grote kracht en een uitgestrekte arm.”

Hij gaat verder: “Wat zullen die Egyptenaren zeggen, wanneer u ze nu vernietigt? ‘Lekkere god is dat.’ ”

Hij besluit: “Denk ook aan wat u Abraham, Isaak en Jakob hebt beloofd. Uit hen zou u een groot volk maken. Niet alleen uit mij, maar uit de zonen van Jakob, alle twaalf.”

Mozes representeert de HEER en het volk

Inderdaad, de relatie tussen God en de mensen is verbroken. Kunnen wij wel contact leggen? God is in de hemel, wij zijn beneden. Wanneer hij geen initiatief neem, zou je zelfs kunnen denken dat we alleen zijn.

Als God wel contact legt, is het voor ons misschien wel angstig of op zijn minst onzeker. Wat zal er gebeuren? Wie is hij? Hoe krijg ik grip?

De relatie tussen God en de mensen is verbroken. Dit is Gods weg: hij gaf Israël iemand om de relatie te herstellen Mozes representeerde bij God het volk en bij het volk representeerde hij God. Dat is wat we nu een middelaar noemen.

Mozes is geen plaatsvervanger van het volk. Mozes zegt niet: “Ja, maak van mij maar een groot volk, in plaats van hen.” Nee, Mozes is geen plaatsvervanger. Hij is er juist ter wille van het volk. Hij is er voor het volk.

Mozes is ook geen mediator of bemiddelaar zoals wij die in onze tijd kennen. Mediators en bemiddelaars zijn onafhankelijk. Ze hebben geen belangen. Mozes wel. Hij is een en al belang. Hij representeert beide partijen voluit.

Op de berg is Mozes niet kwaad. In het dal spuugt hij vuur en laat hij Gods woede zien aan de mensen. 100% Gods belang.

Later gaat hij weer de berg op, terug naar God. Hij zegt: “Ach HEER, dit volk heeft zwaar gezondigd: ze hebben een god van goud gemaakt. Schenk hun vergeving voor die zonde. Wilt u dat niet, schrap mij dan maar uit het boek dat u geschreven hebt.” Mozes zegt: “Ik ben dit volk. Ik ben 100% Israël.”

Jezus is een betere middelaar dan Mozes

Dat klinkt een stuk beter dan zo’n zwijgende koe. Dat is het ook. Iemand die zo voor je in staat. Zo iemand hebben wij ook nodig. Zo iemand hebben wij ook. Zo iemand is er ook voor u.

Meer: Jezus is een betere bemiddelaar dan Mozes.

Hij representeert God beter dan Mozes

Hij representeert God beter dan Mozes.

Mozes ging op een gegeven moment zelf ook onderuit. Uiteindelijk lukte het hem ook niet. Eens kwam het volk weer klagen over watergebrek. Toen nam Mozes zijn staf – nee, niet zijn staf, Gods staf – hij hief hem omhoog en sloeg op de rots. “Kijk, hoe wij, Aäron en ik, water uit de rots halen.” Niet de HEER, maar hij deed het.

Jezus vertelde alleen, wat hij van zijn Vader hoorde. Jezus heeft alleen gedaan, wat hij zijn Vader zag doen. Hij was in alles gehoorzaam, meer nog dan Mozes.

Voor de mensen nam hij ook de vloek op zich

Jezus is een betere bemiddelaar dan Mozes.

Dit weten we gewoon: Jezus bad. Hij bad voor zijn leerlingen. Hij bad voor zijn volk. Hij huilde toen hij Jeruzalem zag. Hij bad nachtenlang. Hij bad op de avond voor hij werd verraden en wist dat het ging gebeuren. Hij bad toen allereerst voor ons mensen.

Uiteindelijk nam hij zelfs de vloek op zich. Hij ging door. Waar Mozes de straf van het volk niet op zich kon nemen, heeft Jezus dat wel gedaan.

Maar dan kun je pleiten: “Vader, wat staat er nog tussen u en mijn mensen in? Niets toch?”

Jezus is ook voor ons een betere bemiddelaar dan Mozes. We weten: hij pleit nog steeds voor ons.

Jezus zegt: “Ik representeer jou bij de Vader.”

Jezus zegt: “Ben je bang God te ontmoeten? Ik representeer jou bij de Vader.

Ga niet op zoek naar controle. Ga niet op zoek naar methoden en technieken voor de religieuze kick. Dan vervang je me door een beeld. Dan raak je me kwijt. Wat heb ik gemeen met stierkalf?

Wil je op God ontmoeten? Ik sta voor je klaar. Ik ben hier.

Amen

Ze houdt van me, ze houdt niet van me (deel 2)
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.

Het tweede wat me weerhoudt: zolang ik er niet uit ben, verlamt het me.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.
Ze houdt van me, ze houdt niet van me.
Ik ben er nog steeds niet uit. Tot die tijd, doe ik niets.

Verandert God ons of veranderen wij God van gedachten?

God wil het volk vernietigen. Nadat Mozes heeft gesproken, ziet God er van af. Betekent dit, wanneer Mozes niks had gezegd, God dat volk had vernietigd.

Kunnen wij God van gedachten laten veranderen?

Dat zou betekenen, dat wanneer wij bidden, God iets wel doet en wanneer we niet bidden, God het ook niet doet. Dat is een verantwoordelijkheid. En überhaupt: is God afhankelijk van ons voor zijn plan?

Kunnen wij God van gedachten laten veranderen?

Misschien is het anders: door te bidden verandert God onze gedachten en wijst ons op wat hij van plan is en wat hij heeft beloofd.

Wat gebeurt er bij bidden: verandert God ons of veranderen wij God van gedachten?

Je hoort uitleg van beide mogelijkheden

Ik heb een preek gehoord – ik denk meer dan één – waarin het eerste werd gezegd: wanneer wij bidden verandert God onze gedachten. Ik kwam thuis en dacht: “Nu weet ik het.”

Later hoorde ik een preek – vast ook meer dan één – waarin het tweede werd gezegd: wanneer wij bidden veranderen wij God van gedachten. Kwam ik ook thuis en dacht: “Het is dus toch net andersom.”

Wat nu? Verandert God ons van gedachten of wij hem?

Telkens denk je: “Nu weet ik het.” Je kunt heel lang doorgaan.

Jezus speculeerde niet, hij bad. Volg hem.

Jezus heeft hier nooit over gespeculeerd zat. Hij zei: “Vraag en je zal gegeven worden. Zoek en je zult vinden. Klopt en er zal voor je open worden gedaan.

Jezus hield geen ingewikkelde verhalen hoe God verhoort. Jezus bad, soms de hele nacht en de volgende dag was de kracht van de Heilige Geest aanwezig.

Verandert God ons van gedachten of wij hem? Moeilijke vraag, maar zolang ik niet bid, gebeurt in ieder geval geen van beiden.