Aanleiding: hoe kan Jezus bij ons zijn?

We hebben psalm 4 vandaag niet gezongen, maar wel twee vorige zondagen. Die psalm zegt dit: “Heer, het gaat mij ten diepste niet om de zegen, om de dingetjes. Het gaat mij ten diepste om u zelf. Mijn God, wilt u zelf bij mij zijn?”

Dat was precies wat Jezus miste, toen hij in het donker aan het kruis hing: “Mijn God, mijn God, waarom hebt u mij verlaten?” Dat was geen vraag om uitleg. Het was een noodkreet. Jezus vroeg om zijn Vader.

Maar, wat moet je je daar nu bij voorstellen, dat God bij ons of bij jou is?

Jezus zegt: “Waar twee of drie in mijn naam bij elkaar zijn, daar ben ik in hun midden.” Hoe is –ie bij je? In je gevoel? Als kracht? Of zegt hij eigenlijk: “Waar twee of drie in mijn naam bij elkaar zijn, daar is een extra stoel nodig. Daar zijn er niet twee of drie, maar drie of vier, want ik ben er persoonlijk bij.” Maar, wat betekent dat dan weer? Wat moet je je daar nu weer bij voorstellen?

Allemaal vragen. Ik kan er zo nog veel meer verzinnen. De ene vraag roept de andere op. Want, wie is er nu bij je: Jezus of de Heilige Geest? Goede vraag? Ja, het maakt uit. Want je wilt God toch leren kennen, dan maakt het uit.

Dit gaat over de Heilige Geest

De laatste vraag: “Wie is er nu bij je: Jezus of de Heilige Geest?” maakt duidelijk over wie het gaat. Het zijn allemaal vragen over de Heilige Geest.

Ik ga met jullie het komende jaar een aantal keren stilstaan bij de Heilige Geest. Wie hij is, wat hij doet, wat hij en Jezus met elkaar te maken hebben, enzovoorts.

Als vertrekpunt nemen we het boek Exodus. We trekken ook lijnen naar het Nieuwe Testament. In onze tijd kun je niet meer over de Heilige Geest praten, zonder daarbij ook aan de Heer Jezus te denken. Maar, Exodus is het startblok.

Vandaag vertel ik, hoe je het boek Exodus kunt indelen. Die indeling vertelt al veel over het onderwerp.

Hopelijk wordt dan al duidelijk hoeveel Exodus ook ons te zeggen heeft. Maar, ik zal dat aan het einde ook concreet maken.

Thema en indeling van Exodus

Het thema van Exodus is dit: God gaat in zijn Heilige Geest persoonlijk met Israël mee.

Het boek Exodus kun je vervolgens in drie stukken verdelen.
1. Exodus 1-18: God redt het volk uit Egypte
2. Exodus 19-24: God sluit Hij een verbond met hen
3. Exodus 25-40: God komt persoonlijk bij Israël wonen

Ik zal deze indeling ook op Internet zetten en in het komend kerkblad.

Het is allemaal niet zo ingewikkeld, maar zo’n indeling geeft mij altijd houvast om te begrijpen waar zo’n boek over gaat. Wanneer je de goede woorden kiest, voel je bovendien bijna meteen aan, wat dat boek nu aan ons wil vertellen.

God gaat in zijn Heilige Geest persoonlijk met Israël mee.

Exodus 1-18: God redt het volk uit Egypte

Hier begint het mee. Exodus 1-18: God redt het volk uit Egypte. Blader maar mee door je bijbel.

Exodus begint met de onderdrukking van Israël in Egypte. Ze moeten hard werken, later worden ze mishandeld, nog later moeten de jongetjes gedood worden. Da’s hoofdstuk 1.

Dan wordt Mozes geboren. Eerst verstopt zijn moeder Jochebed hem. Later doet ze hem in een biezen mandje en legt dat in de rivier de Nijl. Heel slim, op de plek waar de dochter van de farao haar bad neemt. Welke vrouw kan een huilende baby weerstaan?

Mozes groeit op aan het hof. Nadat hij een Egyptenaar heeft doodgeslagen vlucht hij naar een ander land, naar Midjan. Da’s hoofdstuk 2.

Dan hoort God het gejammer van het volk en herinnert hij zich wat hij Abraham, Isaäk en Jakob had beloofd. God roept Mozes; hoofdstuk 3.

Dan gaat het gebeuren God komt in actie. “Laat mijn mensen gaan” zegt Mozes. Farao weigert. God stuurt plaag na plaag: water in bloed, kikkers, muggen, steekvliegen, veepest, zweren, hagel, sprinkhanen, duisternis, uiteindelijk overlijden de oudste jongens in Egypte.

Ze gaan uit Egypte, door de zee. Ze reizen door de woestijn en komen bij de berg Horeb. God redt het volk uit Egypte. We zijn inmiddels in hoofdstuk 19.

Exodus 19-24: God sluit Hij een verbond met hen

Ben je er nog bij? In hoofdstuk 19 begint het tweede gedeelte. Exodus 19-24: God sluit een verbond met Israël.

God zegt: “Ik wil jullie God zijn, jullie mijn volk.” Luister maar eens wat er in hoofdstuk 19 staat, want daar staat het veel mooier:

U hebt gezien wat Ik met de Egyptenaren heb gedaan en hoe Ik u bij Mij heb gebracht, zoals een arend zijn jong op zijn rug meeneemt. Als u Mij gehoorzaamt en uw deel van ons verbond naleeft, zult u mijn eigendom zijn tussen alle andere volken; want de hele aarde is mijn bezit. U zult een koninkrijk van priesters van God en een heilig volk zijn.

Dan volgt hoofdstuk 20. Wat daarin staat kennen we als de Tien Geboden, maar ook als de Woorden van het Verbond. Daarna volgen nog drie hoofdstukken, die we ook wel het Verbondsboek noemen. Er staan regels en voorschriften in, hoe de mensen met elkaar en met God moeten omgaan. In hoofdstuk 24 sluit God het verbond met de vertegenwoordigers van het volk.

Exodus 25-40: God komt persoonlijk bij Israël wonen

Dan komt de climax. Eerst heeft God het volk gered uit Egypte. Dan sluit God zijn verbond met hen. Nu zijn zij zijn volk geworden, en hij hun God. Vervolgens komt het hoogtepunt: God komt persoonlijk bij Israël wonen

God ontwerpt een tent, waarin hij wil wonen. Hoe die tent er uit ziet, staat ook beschreven. Exodus eindigt ermee, dat God in die tent bij zijn mensen komt wonen. Zichtbaar. Tastbaar.

De mensen hadden niet het gevoel, dat God bij hen was. Nee, eerst dit: God was aanwezig bij hen. Vervolgens voelden ze inderdaad ontzettend veel. Ze realiseerden zich zijn heiligheid en zijn aanwezigheid.

God was ook niet zo aanwezig, zoals we zeggen: “God is overal.” Gods kracht was zo tastbaar aanwezig, dat zelfs Mozes de tent niet kon binnen gaan. God was niet aanwezig, maar present.

In de klas kun je aanwezig zijn – maar dan bedoelen we eigenlijk afwezig; je bent er wel, maar eigenlijk niet. Zo denken mensen vaak over Gods aanwezigheid: “Ja, God is overal. Hij is aanwezig.” Maar, ze bedoelen: “Hij is afwezig, hij doet niets.”

In de klas kun je ook present zijn. Bij de les. Actief. Betrokken. Dat bedoel ik hier met present. Gods kracht was present.

En ten diepste was niet alleen Gods kracht present, maar God zelf. God zelf was persoonlijk present bij hen was. Hij zelf was er. De Israëlieten konden het zien. “Waar is God?” “Daar, daar in die wolk. We kunnen niet dichterbij komen.”

God ging zichtbaar en tastbaar met hen mee. Hij had zijn eigen plek bij hen.

Exodus 25-31: voorbereidingen en instructies voor de bouw van de tent

Maar, nu ga ik te snel, want met die laatste hoofdstukken is wat aan de hand. Wanneer je die van wat dichterbij bekijkt, zie je dit:

In Exodus 25-31 gaat het over de voorbereidingen en instructies voor de bouw van de tent. Hoe groot de tent moet zijn. Welk materiaal. Hoe het interieur er uit ziet. Welke kleren de priesters aan moeten. Welke voorwerpen in en bij de tent staan. Wie het moeten maken. Alles wordt heel uitvoerig verteld. Zeven hoofdstukken lang.

Exodus 35-39: uitvoering van de bouw van de tent

Het gekke is: het wordt allemaal ook nog een keer herhaald. In hoofdstuk 35-39 volgt het hele zaakje nog een keer. Dan wordt verteld hoe de bouw ging, hoe groot de tent werd, welk materiaal werd gebruikt, hoe de voorwerpen werden gebouwd, enzovoort. Vijf hoofdstukken lang.

Midden in deze hoofdstukken staat de crisis

Maar tussen die hoofdstukken over de voorbereidingen en de instructies en die hoofdstukken over de bouw, vind je de grootste crisis van Exodus: het gouden kalf.

Dan komt deze vraag van God aan Mozes: “Moet ik zelf meegaan, om je gerust te stellen? Moet ik zelf mee?”

“Zie je daar die stapel kleitabletten. Da’s een catalogus engelen. Die kunnen ontzettend veel. Kijk deze: Michael. Ontzettend sterk, die heeft geen probleem met de Kanaänieten. Of deze: Gabriël, die kun je nog eens om een boodschap sturen…”

“Moet ik zelf meegaan, om je gerust te stellen? Moet ik zelf mee?”

Midden in deze hoofdstukken staat ook onze crisis

Midden tussen die hoofdstukken over de voorbereidingen en die hoofdstukken over de bouw van de tent staat niet alleen de crisis van Exodus. Daar staat ook mijn crisis, en misschien ook die van jou. Kennen jullie het computerspel nog?

In de tijd van Exodus woonde God persoonlijk door zijn Heilige Geest in een tent bij zijn volk Israël. Dat is level 1.

Waar zitten wij? Level 3: God woont in mensen. In onze tijd is er dus geen tent meer. De Heer Jezus zegt voor zijn Hemelvaart: “Ik beloof: Ik ga zelf met jullie mee. Door mijn Heilige Geest kom ik zelf bij jullie wonen.” Wij zijn de tempel van de Heilige Geest.

“Moet ik zelf meegaan, om je gerust te stellen? Moet ik zelf mee?”

Of willen we alternatieven?

We kunnen het ook hypen, het gevoel dat God er is. Kijk maar naar de mensen rondom dat kalf; ze gingen helemaal uit hun plaat. Let wel: wanneer God er is zoals in Exodus, staan onze zintuigen en ons gevoel op scherp.

We kunnen ook met minder tevreden zijn. Stel er was een engel met hen meegegaan. Zou het Israël iets uitmaken? Het netto resultaat lijkt hetzelfde.

Zouden de Israëlieten het verschil gemerkt hebben – God persoonlijk bij hen, of alleen een engel, of nog minder: alleen Mozes? Mozes zou best een mooi verhaal hebben kunnen verzinnen over het vertrek van de wolk.Het zou best een tijd lang goed gaan. Desnoods kon –ie wat hypen. Buitenstaanders zouden misschien het verschil merken, maar Israël?

Willen de Israëlieten eigenlijk wel? Zo’n kalf is veel beter te behappen. Zo’n koe kun je nog bij de horens vatten. Zo zijn beelden ook bedoeld. De Israëlieten snapten best, dat God niet samen viel met dat ding. Ze waren niet achterlijk. Maar, door dat beeld konden ze God wel kanaliseren, sturen. Door dat beeld hadden ze toegang, controle.

Samenvatting

Jezus zegt: “Ik beloof: Ik ga zelf met jullie mee. Of ben je tevreden met een alternatief?” Als je het boek Exodus leest, krijg je een goed idee, wat Jezus daarmee bedoelt.

God was door zijn Heilige Geest persoonlijk present bij Israël. De Heer zegt tot ons: “Ik beloof: Ik ga zelf met jullie mee.”

Amen