Een op de zes kinderen gaat niet naar school

Rowena was drie toen ze begon met werken op Smokey Mountain, de vuilnisbelt van Manilla. Iedere dag zoekt ze spullen die ze opnieuw kan gebruiken. Rowena is nog nooit naar school geweest.

Wereldwijd gaan bijna 250 miljoen kinderen tussen de 5 en 17 niet naar school; zij werken al. Dat betekent één op de zes kinderen ter wereld.

Millenniumdoelstelling 2 wil zorgen dat voor 2015 kinderen overal ter wereld, jongens en meisjes, hun volledige basisschoolopleiding kunnen afmaken.

Wat kan één mens doen?

Wat kan één mens doen? Want het gaat dus om bijna 250 miljoen kinderen. Een vorige keer heb ik die vraag ook al gesteld. Wat kan één mens doen?

Het antwoord toen was dit. Durven wij de pijn die in deze getallen in zit opgesloten onder ogen zien. Jezus ontweek die dorst en honger ook niet. Heb dorst en bid: “Laat uw koninkrijk komen.” Dorst naar gerechtigheid.

Deze tekst levert stap 3 en 4 van het antwoord

De preek van vanmiddag levert stap 3 van het antwoord op deze vraag. Volgende week levert dezelfde tekst stap 4 op.

Samengevat: geef jezelf aan het Nazareth Manifest. Wat dat betekent ga ik nu uitleggen.

Het Nazareth Manifest

Toen Leelah Manasseh hier was, had ze het over het Nazareth Manifesto. Ik had daar nog nooit van gehoord, maar ze zei het alsof ik het moest weten. Het ging dus om de woorden van Jezus in de synagoge in Nazareth:

De Geest van de Heer rust op mij,
want hij heeft mij gezalfd.
Om aan armen het goede nieuws te brengen
heeft hij mij gezonden,
om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken
en aan blinden het herstel van hun zicht,
om onderdrukten hun vrijheid te geven,
om een genadejaar van de Heer uit te roepen.

Voor zover ik kon nagaan was Stanley Jones de eerste die deze woorden zo noemde: het Nazareth Manifest of Manifesto. Ik denk ergens rond 1930-1940. Nu ik deze uitdrukking gehoord heb, kom ik hem ook op andere plaatsen tegen.

Waarom dit jargon

In de rest van de preek gebruik ik ook die aanduiding het Nazareth Manifest.

Het is een mooie kort; jullie weten meteen wat ik bedoel.

Het is wel een stukje jargon. Nu houd ik niet zo van jargon, dit keer doe ik het bewust toch. De Micha campagne is het resultaat van dertig jaar nadenken hoe hulpverlening en evangelisatie zich verhouden. Dat nadenken draagt niet meer het stempel van het theologisch ontwikkelde Westen, maar bevat wijsheid van mensen uit Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Daar wonen de meeste christenen. Dertig jaar nadenken; dan krijg je jargon als integral mission en het Nazareth Manifest. Denk niet dat er iets oppervlakkig of modieus is aan de Micha campagne.

Ik zou vanmiddag veel meer kunnen vertellen, over beide woorden. Ik moet me echt inhouden. Het voorbereiden van de preek was vooral schrappen.

Het is een fundamenteel stuk

Het Nazareth Manifest is een fundamenteel bijbelgedeelte.

Lukas presenteert het als het programma van Jezus.

In Marcus staat dit verhaal ook. Maar, bij hem kom je het ergens halverwege tegen, pas in Marcus 6. Marcus heeft dan al verteld dat Jezus boze geesten uitdrijft en gelijkenissen vertelt. Marcus heeft al verteld over het dochtertje van Jaïrus en de storm op het meer, enzovoorts. Pas dan vertelt hij over Jezus’ optreden in Nazareth.

Lukas plaatst deze geschiedenis aan het begin van zijn beschrijving van Jezus’ publieke optreden. Dat doet hij dus heel bewust.

Hij vertelt ook meer dan Marcus. Dat valt op, meestal is Marcus de evangelist is met de meeste woorden. Marcus is wel het kortste evangelie, maar wanneer Marcus een verhaal vertelt, doet hij dat bijna altijd uitgebreider dan Matteüs en Lukas. Hier niet. Lukas vertelt welk bijbelgedeelte Jezus las. Marcus niet. Lukas vat in het kort de preek van Jezus samen. Marcus niet.

Lukas zegt: “Wanneer je wilt begrijpen wie Jezus is en wat hij heeft gedaan, begin dan hier. Hier komt Jezus zelf aan het woord. Kijk! Luister!”

Dit is geen eenvoudig bijbelgedeelte

Hoe fundamenteel, het is niet een makkelijk stukje, ook niet wat er omheen staat. Om maar iets te noemen: eerst zijn de mensen in Nazareth vol lof en daarna slaat de stemming compleet om. Waarom gebeurt dat? Zo zijn er nog veel meer vragen te verzinnen.

De opzet

Ik vraag daarom vanmiddag jullie aandacht alleen voor het Nazareth Manifest en dan passeren ook alleen nog voor vier stukjes.
1. De rol van de Heilige Geest.
2. Het goede nieuws.
3. De armen.
4. En het brengen van het goede nieuws.

De Heilige Geest

Als eerste de Heilige Geest.

Wanneer je wilt weten wat de rol van de Heilige Geest is in het leven van Jezus, kom je vanzelf bij Lukas terecht. Lukas richt van alle evangelisten het meeste aandacht op het werk van de Heilige Geest.

Al direct vanaf het begin. Gabriël vertelt Zacharias: “Je zoon Johannes zal vanaf de moederschoot vervuld zijn met de Heilige Geest.” Gabriël vertelt Maria: “De Heilige Geest zal over je komen. Jouw kind zal heilig genoemd worden, de Zoon van God.” Wanneer de zwangere Maria Elisabeth bezoekt, wordt Elisabeth vervuld met de Heilige Geest. Zacharias zingt na de geboorte van zijn zoon een loflied – vervuld met de Heilige Geest. Dertig jaar later daalt de Heilige Geest in de gedaante van een duif op Jezus.

Zoveel aandacht voor de Heilige Geest vind je alleen bij Lukas.

Waartoe heeft God Jezus vervuld met zijn Heilige Geest? Lukas schrijft in hoofdstuk 4:1: Jezus trok vervuld van de Heilige Geest weg van de Jordaan. Het is opnieuw de Heilige Geest die hem naar de woestijn leidt. Daar wordt Jezus verzocht door de duivel. Daarna keert Jezus terug naar Galilea in de kracht van de Heilige Geest.

Wat gaat Jezus doen in de kracht van de Heilige Geest? In Nazareth zegt Jezus:

De Geest van de Heer rust op mij,
want hij heeft mij gezalfd.
Om aan armen het goede nieuws te brengen
heeft hij mij gezonden.
Daarom is hij met de Heilige Geest gezalfd.

Je kunt zeggen: alleen door de kracht van de Heilige Geest kan Jezus armen goed nieuws vertellen. Maar omgekeerd ook: omdat de Heilige Geest op hem rust verkondigt Jezus armen goed nieuws.

Vervulling met de Heilige Geest is onlosmakelijk verbonden met het brengen van goed nieuws aan de armen.

Het goede nieuws: Jezus bevrijdt armen

Dan het tweede: wat is het goede nieuws aan de armen?

Dat zegt Jezus meteen in het vervolg:

God heeft mij gezonden,
om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken
en aan blinden het herstel van hun zicht,
om onderdrukten hun vrijheid te geven

Jezus belooft vrijlating voor gevangenen en vrij zicht voor blinden. Hij belooft vrijheid om te bewegen aan onderdrukten. Wil je het onder een noemer pakken? Het goede nieuws voor armen is dit: Jezus bevrijdt.

Dat wordt nog eens bevestigd door iets anders. Bij ons in de bijbel staat, dat Jezus gevangenen vrijlating bekendmaakt en onderdrukten vrijheid geeft. Voor vrijlating en vrijheid staat in het Grieks hetzelfde woord. Dat betekent zoveel als vrijlating, kwijtschelding of bevrijding.

Dit woord is het woord van het jubeljaar. Het komt 45 keer voor in het Oude Testament, waarvan 15 keer in Leviticus 25, het hoofdstuk over het jubeljaar. In de Griekse vertaling van het Oude Testament heet het jubeljaar dan ook het jaar van van kwijtschelding van schuld, vrijlating van slaven en bevrijding van gevangen.

Dat is het genadejaar wat Jezus aankondigt. “Door de kracht van de Heilige Geest verkondig ik armen Gods jaar van bevrijding.”

Jezus bevrijdt armen zodat zij lief kunnen hebben

Maar, wat betekent dat goede nieuws voor de armen? Is het behalen van de Milleniumdoelstellingen het doel van de Micha campagne? Is dat goed nieuws voor de armen? Wanneer brengen wij goed nieuws? Wanneer we zeggen: “Jij kunt ook rijk worden?” Of: “Ik ga je helpen aan een goede opleiding, zodat jij jouw mensen vooruit kunt helpen?” Of: “Ik geef je een stem, zodat jouw onderdrukking gehoord wordt in de wereld?” Dat zijn allemaal goede dingen. Ze hebben allemaal te maken met bevrijding, maar gaan niet ver genoeg.

Waartoe maakt Jezus arme mensen vrij? Paulus zegt in Galaten: Christus heeft ons bevrijd. Misbruik die vrijheid niet, maar dien elkaar in liefde. Dat is het dus: het doel van de vrijheid die Jezus brengt is de vrijheid om lief te hebben. Jezus bevrijdt armen zodat zij lief kunnen hebben.

Jezus wil mensen vrij maken om hem te kunnen volgen. Dan zijn ze vrij om God de Vader lief te hebben en de mensen om ons heen.

Arm is iedereen die niet in die vrijheid leeft

Dan het volgende punt: de armen. Jezus bevrijdt armen zodat zij lief kunnen hebben. Arm is dus iedereen die niet in die vrijheid leeft.

Wanneer een moeder sterft aan AIDS, dan is ze arm, want ze kan haar kinderen niet de liefde geven die ze zou willen geven.

Wanneer een vader geen geld heeft om malaria te voorkomen bij zijn kinderen, dan is –ie arm. Hij weet, dat zijn kinderen kunnen sterven. Of, dat ze hun opleiding niet afmaken omdat ze telkens koortsaanvallen krijgen. Of dat ze een levenlang zullen lijden aan bloedarmoede. Hij is arm, want hij kan zijn kinderen niet de liefde en zorg geven die hij wil geven.

Armoede is een macht die het mensen onmogelijk maakt om lief te hebben. Jezus is gekomen om mensen daarvan te bevrijden. Welke boodschap hebben wij voor deze vader en moeder? Dat is opeens heel concreet.

Maar arm is iedereen die niet de vrijheid heeft om lief te hebben.

Geld of aanzien kan net als armoede werken. Wanneer iemand zegt: “Ik ben rijk. Ik heb alles wat ik wil. Ik heb niets meer nodig,” zegt Jezus: “Besef je niet hoe ongelukkig je bent, hoe armzalig, berooid, blind en naakt. Kom bij mij. Ik zal je bevrijden.” Misschien zijn die woorden van Jezus wel voor iemand hier vandaag. Jezus heeft de kracht van de Heilige Geest om je te bevrijden uit de macht van bezit en je echte vrijheid te geven.

Hoe benaderen wij de armen?

Dan het laatste punt van vanmiddag. Wanneer we beseffen, dat iedereen die niet vrij is om lief te hebben arm is, dat, beïnvloedt dat de manier waarop we Jezus’ boodschap van bevrijding brengen.

Laat ik een voorbeeld geven. Misschien ken je de uitdrukking: “Geef een man een vis en hij heeft te eten voor een dag. Leer hem vissen en hij heeft een leven lang voedsel.”

Daar zit best wel wat in, maar… Toen Lord Delamare Kenia bezocht snapte hij niet waarom de Masai hun vee niet hoedden op de graslanden van Nakuru. Daar stond volop gras. Hij wilde zich niet superieur opstellen door ze frontaal op hun gemiste kans te wijzen. Hij dacht: “Ik importeer Engels vee, laat dat daar grazen, en dan zien ze welke mogelijkheid ze laten lopen om hun situatie te verbeteren.” – want Masai zijn vaak arm.

Zo gezegd zo gedaan. Er kwam vee en het graasde op die graslanden. Toen ontdekte die man, dat het gras daar veel te weinig voedingswaarde had. Zijn koeien produceerden nauwelijks melk en de meeste kalveren stierven. Tja, dat had elke jonge Masai hem kunnen vertellen, maar die had hij nooit gevraagd.

Leer hem vissen en hij heeft een leven lang voedsel. Alsof mensen nooit eerder hebben nagedacht hoe ze in hun omgeving moeten leven.

Hoe benaderen wij arme mensen? Het grootste gevaar voor ons is dat wij arme mensen zielig vinden. Kijk eens wat zielig, met dat hongerbuikje en die vliegen op haar gezichtje. Kijk eens hoe hulpeloos. Hij heeft niet eens krukken. Zielige mensen. Hulpeloos. Mensen veranderen in voorwerpen van onze liefdadigheid. Want wij hebben en zij niet. Wij weten, want wij zijn opgeleid en zij niet. Superieur. Wij zijn onafhankelijk, zij zijn afhankelijk… van ons?

Arme mensen zijn mensen net als wij. Mensen met gaven en talenten. Mensen met hoop en mensen met dromen. Mensen met goede en met slechte eigenschappen. Sommigen van hen zijn gelukkig, anderen doodongelukkig.

Hoe benaderde Jezus de armen? Hij identificeerde zich met hen. Hij verkleedde zich niet als een arme. Hij werd arm. Hij werd een van hen, was een van hen. Paulus schrijft in 1 Korinte 4 over de apostelen: tot op dit ogenblik zijn wij het uitschot van de wereld, het uitvaagsel van de mensheid. Dat is Jezus volgen. Wanneer je ervoor kiest om irrelevant te zijn, ben je in dezelfde positie waar de meerderheid van deze wereld zit.

Waar Jezus zich moest identificeren met de armen, hoeven wij dat eigenlijk niet; wij hebben net als zij bevrijding nodig. Wij hebben net als zij onze eigen armoede.

Samenvatting

Lukas zegt: “Wil je begrijpen wie Jezus is en wat hij heeft gedaan, begin hier:

De Geest van de Heer rust op mij,
want hij heeft mij gezalfd.
Om aan armen het goede nieuws te brengen
heeft hij mij gezonden.
God heeft mij gezonden,
om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken
en aan blinden het herstel van hun zicht,
om onderdrukten hun vrijheid te geven,
om een genadejaar van de Heer uit te roepen.”

Hij wil je bevrijden van schuld. Misschien heb je vergeving nodig. Want, wanneer je schuldig bent, ben je niet vrij om die ander lief te hebben. Jezus verkondigt vrijheid. Wat hij zegt gebeurt. De Heilige Geest is op hem.

Jezus wil je bevrijden uit de macht van geld of aanzien. Dat lijkt bijna onmogelijk in onze maatschappij. Maar hij kan het.

Jezus verkondigt armen vrijheid om lief te hebben. Dat is waartoe God hem gezonden heeft. Daarom vervult de Heilige Geest hem met kracht.

En wij mogen dat goede nieuws van bevrijding ook aan andere mensen uitdelen. Dat is het doel van de Micha campagne.

Amen