Henri Nouwen
Op mijn bureau ligt al een tijdje een boekje van Henri Nouwen. Sommigen zullen Henri Nouwen kennen van boeken als Eindelijk Thuis of van Een parel in Gods ogen. Henri Nouwen was een bijzonder mens. Hij was priester, werd hoogleraar in de Verenigde Staten, was pastor en verbleef de laatste tien jaar van zijn leven in de Ark Gemeenschap, waar hij een meervoudig gehandicapte man verzorgde.
De volgde uitspraak past bij hem en ook bij wat ik ga zeggen: "Ik ben er diep van overtuigd, dat de christelijke leider van de toekomst totaal irrelevant zal worden genoemd en deze wereld niets meer heeft te bieden dan zijn eigen kwetsbare zelf.”
The Wounded Healer
Het boek op mijn bureau heet The Wounded Healer. Het is naar mijn weten nooit in het Nederlands vertaald. Tegelijkertijd is het een van zijn meest invloedrijke boeken. The Wounded Healer – In our own woundedness we can become a source of life for others. De gewonde geneesheer – Onze verwondheid kan een bron van leven voor anderen worden.
Ik werd alleen al getrokken door deze titel. Want er zit iets in opgesloten wat ik jaren terug al heb gezegd en dat misschien nog een stap verder brengt.
Opzet
Wat gaan we doen?
Ik ga je allereerst uitnodigen om een mysterie in te stappen. Het is een geheim dat goed nieuws is voor pastoraal werkers, voor jeugdpastors en het is een geheim dat goed nieuws is voor ons allemaal.
Daarna geef ik een kort voorbeeld om je er gevoel voor te geven.
Daarna ga ik uitleggen, dat het wel eens zou kunnen kloppen. Dat het inderdaad een bijbels geheim is. Volgende keer ga ik dan proberen het wat meer uit te leggen.
Jesaja 53:5 – heelheid door Jezus’ gebrokenheid
Goed, het geheim. Ik vertel het aan de hand van Jesaja 53:5.
Om onze zonden werd hij doorboord,
om onze wandaden gebroken.
Voor ons welzijn werd hij getuchtigd,
zijn striemen brachten ons genezing.
Zijn striemen brachten ons genezing. De striemen van Jezus brachten ons genezing. Ja toch, het gaat toch over hem hier?
Jesaja 53:5 – heelheid door onze gebrokenheid
Maar ik wil eerst nog een stap verder gaan. Jesaja zegt: “De bevrijder komt door zijn eigen wonden tot een bron van heling, bevrijding en nieuw leven te maken. Jezus’ lichaam werd gebroken om de wereld heel te maken.” Maar wie zijn wij? En nu komt de stap. Zijn wij wereld of zijn wij lichaam van Christus? Wij zijn toch lichaam van Christus? Dus nog een keertje:
Christus’ lichaam werd gebroken om de wereld heel te maken.
Wij kunnen alleen een helende gemeenschap zijn als wij onszelf toestaan om gebroken te zijn.
In de woorden van Henri Nouwen:
Onze verwondheid kan een bron van leven voor anderen worden.
Een klein voorbeeld
Wanneer ik mijn gebrokenheid besef, kan ik vandaar uit ruimte geven aan de ander. Het heeft niet zo zeer te maken met doen, met activisme, maar met zijn.
Als ik net doe of ik een perfect karakter heb, geef ik de ander geen ruimte voor zijn karakterfouten. Zeker, wanneer de ander vermoedt, dat er bij mij ook het een en ander mis is. Een opgeblazen gemeenschap is genadeloos, angstig en spat uiteindelijk uit elkaar.
Het gaat er ook niet om dat ik mijn karakterfouten breed uitmeet. “Ik ben ook zo driftig, net als jij.” Of meer nog: “Ik heb meer last dan anderen van depressiviteit. Ik ben nog hulpbehoevender dan jij.” Het gaat niet over exhibitionisme. En: herkenning leidt nog niet tot heling. Bovendien, wanneer ik zeg, dat ik ook driftig ben, loop ik het risico dat ik juist weer meer ruimte inneem.
Maar wanneer ik mijn gebrokenheid besef en aan Jezus geef, kan ik ruimte geven aan de ander. In die ruimte kan hij of zij zijn eigen gebrokenheid ontdekken. En vandaar uit kunnen we samen verder en kijken naar de grote Heelmaker.
Tot zover dit korte voorbeeld. Volgende week ga ik er uitgebreider op in.
Jesaja 53:5 gelezen vanuit Jesaja
Nu wil ik met jullie deze tekst lezen vanuit heel Jesaja. Daar vind je zeker twee aanwijzingen, dat de bijbel inderdaad in de richting van dat geheim wijst. Dus we laten het geheim even liggen en we gaan bijbelstudie doen. Dus bijbel erbij, want we gaan ook door de bijbel heen bladeren.
Jesaja 53 hoort bij de liederen over de dienaar van de HEER
Jesaja 53:5 hoort bij een bijbelgedeelte wat we ook wel het lied van de lijdende dienaar van de HEER noemen.
Wanneer je Jesaja als geheel gaat lezen, ontdek je dat er vier van die liederen zijn over de dienaar van de HEER. Ik heb ze hier op de beamer laten projecteren.
- Het zijn Jesaja 42:1 en verder. Het is goed om even mee te bladeren in je bijbel, dan zie je ze ook voor je. Jesaja 42:1 – Hier is mijn dienaar, hem zal ik steunen.
- Dan het tweede lied, Jesaja 49:1. Eilanden, hoor mij aan, verre volken, luister aandachtig. Al in de schoot van mijn moeder heeft de HEER mij geroepen, nog voor ze mij baarde noemde hij mijn naam. En dan in vers 3: “Hij heeft mij gezegd: ‘Mijn dienaar ben jij.’ ”
- Dan vanaf 50:4 – God de HEER gaf mij een vaardige tong. En zo verder.
- En ten slotte vanaf 52:13, het bijbelgedeelte wat wij hebben gelezen.
Dit zijn heel belangrijke bijbelgedeelten. Als je dat nog niet gedaan hebt, zou ik je aanraden om ze te markeren, zodat je ze makkelijk kunt terugvinden.
Wie is de dienaar?
Vier liederen over de dienaar van de HEER. Wie is die dienaar?
Jezus is de dienaar
Wij zijn niet de eersten die die vraag stellen. Kort na Pinksteren reed een schatbewaarder uit Ethiopië terug uit Jeruzalem naar zijn land. Hij was in Jeruzalem geweest in de tempel om God te aanbidden. Op de terugreis las hij hardop uit Jesaja 53:
‘Als een schaap werd hij naar de slacht geleid;
als een lam dat stil is bij zijn scheerder
deed hij zijn mond niet open.
Hij werd vernederd en hem werd geen recht gedaan,
wie zal van zijn nakomelingen verhalen?
Want op aarde leeft hij niet meer.’
Hij vroeg aan Filippus: ‘Kunt u me zeggen over wie de profeet het heeft? Over zichzelf of over een ander?’ Het is voor Filippus aanleiding om over Jezus te vertellen. Je leest dit verhaal in Handelingen 8. Jesaja 53 en dus ook Jesaja 53:5 gaan dus over Jezus.
Maar ook Israël is de dienaar
Daar is niet alles mee gezegd. Blader eens terug naar dat eerste lied, naar Jesaja 42. Dan nog een bladzij terug en dan kom je bij Jesaja 41:8. Wat staat daar:
Maar jou, Israël, mijn dienaar,
Jakob, die ik uitgekozen heb,
nakomeling van Abraham mijn vriend,
En zo verder. Dus zou Israël niet de dienaar van dat eerste lied zijn. Dat begint namelijk zo, Jesaja 42:1
Hier is mijn dienaar, hem zal ik steunen,
hij is mijn uitverkorene, in hem vind ik vreugde.
Je hoort precies dezelfde woorden – dienaar en uitgekozen als in 41:8. Dus zou Israël die dienaar niet zijn van dat eerste lied en wie weet ook van de volgende liederen?
En de kerk ook, of in ieder geval Paulus en Barnabas
Het wordt nog lastiger. We gaan opnieuw naar de tijd na Pinksteren. Paulus en Barnabas verkondigen het evangelie in Antiochie in Pisidie. Wanneer de Joodse leiders jaloers worden, zeggen Paulus en Barnabas: “De boodschap van God moest het eerst onder u worden bekendgemaakt, maar aangezien u die afwijst en uzelf het eeuwige leven niet waardig acht, zullen we ons tot de heidenen wenden. Want de Heer heeft ons het volgende opgedragen: ‘Ik heb je bestemd tot een licht voor alle volken om redding te brengen, tot aan de uiteinden van de aarde.’ ” Je leest dat in Handelingen 13.
Die woorden ‘Ik heb je bestemd tot een licht voor alle volken om redding te brengen’ zijn uit Jesaja 42, dus opnieuw uit zo’n lied.
Deze liederen gaan over Jezus, en dus over ons
Dus wie is die dienaar nu in die liederen? Is het Jezus? Of Israël? Of de volgelingen van Jezus, of in ieder geval Paulus en Barnabas?
Het lijkt erop, dat dit valse tegenstellingen zijn. Het is niet of of, maar en en.
Deze liederen gaan over Israël en dus over Jezus. Jezus is Israël.
Dit is de eerste aanwijzing:
Deze liederen gaan over Jezus, en dus over ons, wanneer wij tenminste met hem verbonden zijn.
Deze liederen gaan over Jezus en alleen daarom kunnen ze daarna ook over ons gaan. En ook alleen maar wanneer wij met hem verbonden zijn door zijn lijden en sterven.
Jezus is het hoofd. Wij zijn het lichaam. Wanneer die liederen gaan over het hoofd, gaan ze ook over het lichaam. Herinner je je nog waar we mee bezig zijn? Het lichaam van Christus werd gebroken tot heling van de wereld.
De liederen vormen een organisch onderdeel van Jesaja
Nu de tweede aanwijzing. Wat brengt die dienaar?
Jesaja 42 is verbonden met de roeping van Jesaja
Opnieuw begin ik met dat eerste lied, Jesaja 42. Ik heb jullie al gewezen op vers 6 en 7:
6b ik neem je in dienst voor mijn verbond met de mensen
en maak je tot een licht voor alle volken,
7 om blinden de ogen te openen,
om gevangenen te bevrijden uit de kerker,
wie in het duister zitten uit de gevangenis.
God heeft die dienaar dus uitgekozen om blinden de ogen te openen. Lees je weer verder dan lees je in vers 18 en 19:
18 Doven, luister! Blinden, open je ogen en zie!
19 Is er iemand zo blind als mijn dienaar,
zo doof als de bode die ik zend?
Is er iemand zo blind als dit gestrafte volk,
blind als de dienaar van de HEER?
Dus de dienaar die ogen moet openen is zelf blind. De dienaar die oren moet openen hoort zelf niet. Je ziet dat het goed is om bij dienaar hier te denken aan Israël, Israël voordat het verlost is door Jezus.
Dat niet alleen. Er is meer aan de hand. Kijken maar niet zien. Luisteren maar niks horen. Waar doet je dat aan denken? Jezus, ja, daar heeft Jezus het over wanneer hij gelijkenissen vertelt. Maar dan citeert Jezus uit Jesaja 6, het roepingsvisioen van Jesaja. Jesaja 6:9-10:
Ga en profeteer het volgende tegen dit volk: “Luister goed, maar begrijpen zul je het niet; kijk goed, maar inzien zul je het niet.” 10 Maak het hart van het volk ongevoelig, stop hun oren toe, smeer hun ogen dicht. Dan kunnen ze met hun ogen niet zien, met hun oren niet luisteren, en tot hun hart zal het niet doordringen.
Die woorden uit Jesaja 42 die krijgen pas echt betekenis als je je herinnert wat er in Jesaja 6 staat. Dat eerste lied is dus helemaal verbonden met de roeping van Jesaja.
Jesaja 53 is verbonden met Jesaja 1
Met Jesaja 53 is iets vergelijkbaars aan de hand en zeker met de woorden van onze tekst.
Om onze zonden werd hij doorboord,
om onze wandaden gebroken.
Voor ons welzijn werd hij getuchtigd,
zijn striemen brachten ons genezing.
Zoek nu Jesaja 1 eens op, vanaf vers 4
4 Wee dit ontrouwe volk, met schuld beladen,
volk van zondaars, verdorven geslacht.
Zij hebben de HEER verlaten,
de Heilige van Israël versmaad,
hem de rug toegekeerd.
5 Ben je niet genoeg geslagen,
verzet je je nog altijd?
Heel je hoofd doet pijn, heel je hart is ziek.
6 Van voetzool tot kruin, niets is ongeschonden:
een en al wonden en builen en striemen,
niet verbonden, niet verzorgd, niet met olie verzacht.
Als het gaat om genezing in Jesaja 53 gaat het dus niet om mijn individuele ziekte. Het gaat om veel meer. Net zoals het in Jesaja 42 niet alleen ging over fysieke doof en blind zijn maar over veel meer.
Dit is de tweede aanwijzing.
Het gaat in Jesaja 53 over een heel volk dat ziek is door zonde en dat geheeld wordt door die dienaar.
En ziek is niet alleen fysiek ziek, nee het is echt ziek, het gaat over een zieke samenleving. Het gaat over een gebroken wereld die zucht en hijgt op zoek naar heelheid. Op nieuw wil ik je wijzen op dit zinnetje: het lichaam van Christus werd gebroken tot heling van de wereld.
Slot
Een heel eenvoudige bijbelstudie wijst dus in de richting van het geheim waarmee ik begon.
Eenvoudig, want het is eenvoudig ontdekken dat Jesaja 53 een van de vier liederen is over de dienaar van de HEER. Het is eenvoudig ontdekken dat die dienaar Jezus is en dus wij, wanneer wij tenminste met hem verbonden zijn. Dat was de eerste aanwijzing. En het is ontdekken, dat het Jesaja hier heelheid belooft aan een gebroken wereld. Dat was de tweede aanwijzing. Ik kan je alleen maar aanraden om deze bijbelgedeelten te lezen.
Dus hier is het goede nieuws voor pastors en jeugdpastors en voor gebroken mensen:
Jezus is gebroken om ons heel te maken. En wanneer jij gebroken bent en verbonden aan hem, kan de Heer ook jouw gebrokenheid gebruiken om anderen te helen. Onze gebrokenheid kan ruimte geven aan de ander en vandaar uit kan die ander op weg gaan naar heelheid.
