Van kom-kerk naar ga-kerk (deel 2)
Vanmiddag houd ik de tweede preek in een serie die ik genoemd heb: van kom-kerk naar ga-kerk.
Deel 1: gaan zoals de Zoon ging (samenvatting)
In de eerste preek heb ik het fundamentele verschil laten zien tussen de kom-kerk en de ga-kerk.
De kom-kerk zegt: “Jij hebt vast dezelfde problemen als wij, maar hier is het goed. Kom bij ons.” Nu kun je heel duidelijk zeggen: “God houdt van jou,” als de ander alleen Chinees verstaat, snapt hij daar niets van. Een Antilliaan heeft andere woorden en vormen nodig dan een Marokkaan. Tegen een tiener van 15 moet je iets anders zeggen dan tegen een manager van 50.
De ga-kerk probeert daarom dat de ander zo duidelijk mogelijk hoort: “God houdt van jou.” Soms betekent dat Chinees leren, soms betekent dat weer heel andere dingen.
De bijbelse basis van de ga-kerk is de Zoon van God. Hij werd mens en ging naar zijn mensen toe. Het Woord werd vlees. Het Woord werd mens, maar bleef God. Vlak voor zijn Hemelvaart zegt Jezus: “Zoals de Vader mij heeft gezonden, zo zend ik ook u.” Ga-kerk is dus geen mogelijkheid, maar een opdracht van Jezus zelf.
Deel 2: Wereldbeeld
Vanmiddag deel twee: wereldbeeld. Het is een preek in drie delen, ze worden steeds langer en steeds iets moeilijker.
Deel 1) Luisteren naar de ander begint met de ontdekking van zijn wereldbeeld
Ik wil beginnen met een voorbeeld. Papoe’s houden varkens. Sterker nog: papoea’s houden van varkens. Het zijn de mooiste beesten die er zijn. Sommige papoeastammen voelen zich zo verbonden met hun varkens... “Wij stammen af van het varken.”
Toen werd een papoeastam christen – wat ik vertel is echt gebeurd. Hartstikke mooi. De dominee ging bijbel lezen met ze, ook de Tien Geboden. Daar stond: je mag een ander mens niet doodslaan. Dat was een belangrijk gebod, want deze papoea’s waren koppensnellers. Regelmatig vermoordden ze mensen en ze liepen met hoofden rond. Maar ja, God zegt: “Je mag niet doodslaan.” Ze begrepen, dat ze dus moesten breken met hun traditie.
Tenminste, dat dacht de dominee. De papoea’s zelf zeiden het ook: “Wij mogen geen mensen meer doden.” Maar, na een tijdje zag de dominee verse hoofden, pas gesneld. “Hoe kan dat nu? God zegt toch dat je geen mensen mag doden!” “Ja,” zeiden ze: “Dat doen we ook niet meer.” “Maar die hoofden dan?” “Oh, die. Dat zijn hoofden van die stam aan de andere kant van de berg. Dat zijn geen mensen. Mensen stammen af van het varken, maar zij zeggen dat ze afstammen van het maïs.”
De ga-kerk gaat naar de ander toe en begint met luisteren. Het eerste wat de ga-kerk ontdekt, is dat de ander een ander wereldbeeld heeft.
Dit voorbeeld van die papoea’s is makkelijk. Vaak ligt het veel subtieler. Wat betekent barmhartigheid voor een Marokkaan? Wat betekent het woord vader voor een alleenstaande Surinaamse vrouw? Het eerste wat de ga-kerk ontdekt, is dat de ander een ander wereldbeeld heeft.
Daar moet je eerst naar luisteren. En luisteren is hard werken, want je zult ontdekken dat de ander echt anders is.
Deel 2) De eerste Ander is God geopenbaard in Jezus Christus
Nu gaan we naar het tweede deel van de preek. Eigenlijk zouden christenen heel goede luisteraars moeten zijn. Want christenen zijn gewend om te luisteren. Zij zijn gewend om te luisteren naar die eerste Ander. Want, de eerste Ander die je tegenkomt is God.
God is mens geworden in in de 1e eeuw in Galilea: Jezus.
Hij sprak geen Nederlands, ook geen Chinees, maar waarschijnlijk Aramees en een mondje Grieks – het Engels van die tijd. Waarschijnlijk kon hij Hebreeuws lezen en ook wel reciteren. Hebreeuws is de taal van het Oude Testament. Dat is anders dan wij.
Wij leven in een tijd van broeikaseffect, Internet, topsalarissen, Irak, MTV en Blood Diamond. Hij leefde in een tijd van Romeinen, struikrovers, kruisiging, vissers en boeren. Dat is anders.
Maar, omdat hij echt mens was, kunnen we hem wel leren kennen. Voor ons is het niet ingewikkelder om naar Jezus te luisteren dan voor een Chinees of een Papoea, een Marokkaan of een Antilliaan. Hoe verschillend ook ons wereldbeeld, het meest fundamentele delen we: wij zijn mensen, inclusief Jezus. Johannes zegt:
Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust, heeft hem doen kennen.
Wij kunnen God leren kennen. Wat is je dat waard? Hoeveel moeite zou je daarvoor willen doen? Hoe goed zou je willen luisteren?
Deel 3) Wat was het wereldbeeld van de mensen in zijn tijd?
Deel 1) Luisteren naar de ander begint met luisteren naar zijn of haar wereldbeeld. Welke taal spreekt de ander? Waar hoopt de ander op? Wat verwacht zij van de toekomst?
Deel 2) De eerste ander die wij tegenkomen is God als de mens Jezus.
Dan is dit het derde deel van de preek: wat was het wereldbeeld van de mensen Jezus’ tijd? Welke verhalen vertelden zij aan elkaar?
Aan de hand van Mat 4:13-16
Het bijbelgedeelte wat we hebben gelezen geeft hier voor aanwijzingen. Het helpt je ook te zien, dat het wereldbeeld van de mensen toen anders was.
We lezen nog een keer Matteus 4 vanaf vers 13 tot en met vers 16:
13 Hij liet Nazaret achter zich en ging wonen in Kafarnaüm, aan het Meer van Galilea, in het gebied van Zebulon en Naftali. 14 Zo ging in vervulling wat gezegd is door de profeet Jesaja: 15 ‘Land van Zebulon en Naftali, gebied aan de weg naar zee en aan de overkant van de Jordaan, Galilea van de heidenen, luister: 16 Het volk dat in duisternis leefde, zag een schitterend licht, en zij die woonden in de schaduw van de dood werden door het licht beschenen.’
Is deze vervulling niet toevallig of gezocht?
Ik snapte lange tijd niet zoveel van die tekst. Ik snap, dat Matteus Jesaja citeert. Ik kan ook het hoofdstuk opzoeken in mijn bijbel waar Jesaja dit zegt. Dat is Jesaja 8:23 en 9:1. Maar van daar af snapte ik het niet meer.
Zoek het maar op, want met deze tekst gaan we aan de slag. Beginnen we net iets eerder met lezen, in hoofdstuk 8:21:
21 Moedeloos en hongerig zullen de mensen door het land zwerven. Ze zullen honger lijden en in hun woede de koning en hun God vervloeken. Ze kijken omhoog 22 of staren naar de grond, maar overal heerst verstikkende duisternis; donker en somber is het, nacht overal. 23 En wie daardoor omsloten wordt, zal niet ontkomen.
En dan komt het citaat:
Zoals het land van Zebulon en Naftali
in het verleden smadelijk bejegend is,
De tekst is wat anders dan in Matteus, maar dat is niet wat ik niet snap. Ik vind het zo willekeurig. Het lijkt wel toeval; omdat Jezus toevallig in Galilea begon, noemt Matteus het een vervulling. Maar het gaat in dit hoofdstuk helemaal niet over Jezus. Wat Jezus ergens anders begonnen, in Bethlehem, dan had Matteus vast wel een of andere tekst gevonden die daarover ging.
Echter: Allerlei NT schrijvers citeren intensief uit Jesaja 6-12
Ga je verder zoeken, dan valt op dat niet alleen dit vers in het NT wordt geciteerd, maar heel veel verzen in de buurt van dit bijbelgedeelte. Ik geef een paar voorbeelden:
- Jesaja 6:9 – Luister goed, maar begrijpen zul je niet; kijk goed, maar inzien zul je niet. Dit is het meest geciteerde vers in het NT. Zes keer wordt het geciteerd.
- Jesaja 7:14 – De jonge vrouw is zwanger, zij zal spoedig een zoon baren en hem Immanuel noemen. Mat 1:23
- Jesaja 9:5 – Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven. Luk 2:11
- Jesaja 9:6 – Groot is zijn heerschappij, enzovoorts. Luk 1:32 en 33 en Hand 13:23
- Jesaja 10:22 – Want, Israël, al was je volk zo talrijk als zandkorrels aan de zee, slechts een rest zal terugkeren. Romeinen 9:27
- Enzovoorts.
Je vindt niet alleen heel veel verzen uit Jesaja 6-12 terug in het NT, je vindt ze ook door het hele NT verspreidt; bij Matteus, Lukas, Paulus en Petrus.
Jesaja 6-12 vertelt een verhaal
Zou het kunnen, dat deze hoofdstukken samen een verhaal vertellen, dat volgens Matteus, Lukas, Paulus en Petrus uitloopt op Jezus. Dat het ze niet gaat om dat ene regeltje, maar dat dat ene regeltje een aanwijzing is van het geheel?
Wat is dan het verhaal van deze hoofdstukken?
Het begint met de inval van Aram en Efraïm
Het verhaal van deze hoofdstukken begint in hoofdstuk 7:
1 In de tijd dat Achaz, de zoon van Jotam, de zoon van Uzzia, regeerde over Juda, trok koning Resin van Aram samen met koning Pekach van Israël, de zoon van Remaljahu, op naar Jeruzalem. Hij belegerde de stad, maar slaagde er niet in haar in te nemen. 2 Toen het koningshuis van David het bericht kreeg dat Aram en Efraïm de krachten gebundeld hadden, sloeg de koning en zijn volk de schrik om het hart, en zij beefden als bomen in de storm.
Iemand van Achaz gehoord? Stel je hebt nog nooit van hem gehoord. Wat doe je dan? Je kunt de Tweede Wereldoorlog niet begrijpen terwijl je de Eerste Wereldoorlog negeert. Je moet iets weten van de Eerste Wereldoorlog en de nasleep om iets zinnigs te kunnen zeggen over de Tweede Wereldoorlog. We waren aan het luisteren naar het wereldbeeld van Israël in de 1e eeuw. Dat wordt beïnvloed door dingen die zes eeuwen eerder gebeurd zijn.
Koning Achaz was koning toen Israël al in tweeën was gevallen; Noord en Zuid, Israël of Efraïm en Juda. Koning Achaz was koning over Juda en hij wordt aangevallen door een alliantie van Aram en Israël. Hij wordt dus aangevallen door zijn eigen broedervolk. En hij is bang.
Achaz hoeft niet bang te zijn: Assyrie zal Efraïm vernietigen
Zo begint hoofdstuk 7 en nu moet ik in grote stappen gaan. Jesaja zegt, dat Achaz niet bang hoeft te zijn en dat Efraïm binnen vijfenzestig jaar niet meer bestaat en door Assyrië zal worden veroverd. Dit laatste is ook gebeurd onder koning Hizkia, de zoon van Achaz.
God zal echter ook het land Juda en het volk oordelen
Jesaja voorzegt in deze hoofdstukken niet alleen de ondergang van Efraïm, maar ook van Aram. Hij voorzegt ook Gods toorn over Jeruzalem en de ondergang van Assyrie – de gesel van Gods toorn.
Te midden daarvan belooft hij een koning en herstel
En nog meer: Jesaja voorzegt de terugkeer van een rest van het volk na de vernietiging van het land en het volk. Te midden daarvan ziet Jesaja uit op de komst van een nieuwe koning en een nieuwe dag, een dag van herstel voor zijn volk.
Dat is het verhaal van Jesaja 6-12.
Dit verhaal zit in ons hoofd: de ballingschap is afgelopen
Wat is er gebeurd? Efraïm is vernietigd door Assyrie. Aram ook. Gods toorn is uitgestort over Jeruzalem.
Nu is het zaak goed op te letten. Het verhaal wat de meesten van ons kennen is dit. Juda is ook vernietigd. De tempel werd ook verwoest. Juda ging in ballingschap. Na zeventig jaar keerden ze terug en herbouwden de stad en de tempel. Eind goed al goed. Verhaal afgesloten.
En na vierhonderd jaar komt Jezus.
Dat is niet het goede verhaal: vergeving en herstel stonden nog uit
Dat is niet het goede verhaal.
Na zeventig jaar keerden inderdaad een aantal mensen terug. Maar het was niet zo’n terugkeer als waar Jesaja over sprak, een nieuwe Exodus. De bomen in het veld hielden zich angstvallig stil, terwijl Jesaja zei dat ze zouden klappen in hun handen. De meerderheid was nog in ballingschap en het land zelf was bezet gebied.
Er kwam een nieuwe tempel, maar hoe was God daar aanwezig? Je leest nergens dat Gods heerlijkheid op die tempel neerdaalt, zoals die ooit neerdaalde op de Ark in de woestijn of op de tempel van Salomo. Herodus de Grote nam initiatief tot herbouw van die tempel. De Herodus van de kindermoord. Herodus was gehaat. Deze Herodus beviel op zijn sterfbed om alle belangrijke Joodse mannen gevangen te nemen. Op het moment dat Herodus stierf moesten zij ook vermoord worden, dan zou het land tenminste in rouw gedompeld worden. Bouwde hij de tempel van God?
Er kwam ook geen nieuwe koning. Zerubbabel, een naam die sommigen misschien wel kennen, was van koninklijk bloed. Hij is nooit echt koning geworden.
Het verhaal is niet eind goed al goed en dan na vierhonderd jaar de Heer Jezus.
Het verhaal was nog niet klaar. Op het moment, dat Jezus optreedt is het verhaal van Jesaja 6-12 nog niet afgelopen. Het oordeel en de ballingschap zijn gekomen, maar de terugkeer en het herstel nog niet.
Hoe moest het verder gaan? De antwoorden verschilden. Farizeeën, Sadduceeën, Essenen, Zeloten ze hadden allemaal verschillende antwoorden. Ze wisten dat het verhaal nog niet klaar was, maar hoe moest het verder?
Dat is het wereldbeeld van Israël in de 1e eeuw.
Op dat verhaal haken Matteus en Jezus in
Dan gaat Jezus naar Galilea en preekt rond. Matteus zegt: “Kijk: Jezus gaat naar Galilea, daar had Jesaja het ook al over. pikte God pikt het verhaal weer op waar hij was gebleven. En dus gaat al dat andere wat nog uitstaat aan beloften straks ook in vervulling; herstel voor Israël en koningschap.” Het gaat hem niet om die ene regel. Het gaat om het hele verhaal. Hij claimt dat God met Jezus het verhaal weer oppakt en weer verder vertelt.
Dat hij dat bedoeld, blijkt meteen uit het vervolg. Jezus zegt: “Jullie moeten je bekeren, want Gods Koninkrijk is nabij.” Die uitspraak past ook opeens perfect in een verhaal wat nog niet klaar is.
Een verhaal wat nog niet af is. Een verhaal van oordeel en ondergang en herstel. Dat is het wereldbeeld van Israël in de 1e eeuw.
En nu wordt het spannend. Wat gaat er gebeuren met het volk? En met het land? Wat gaat er met Gods tempel gebeuren? En de koning, hoe zit dat? Wat doet Jezus daarmee? Hoe past hij in het verhaal? Of past hij het verhaal soms aan?
Verdiep je daarin
Ik kan u alleen maar aanraden om u te verdiepen in dit verhaal, om er in thuis te raken, om ernaar te luisteren. Het heeft geen zin om naar de ander met een kleine letter a te luisteren als we niet naar de Ander met hoofdletter A luisteren.
Ik heb een paar tips:
- Jesaja 6-12; gewoon lezen met wat ik verteld heb in het achterhoofd en onderstreep alle regels die het Nieuwe Testament aanhaalt.
- Deuteronomium 29 en 30.
- 1 Koningen 4-11 en 2 Koningen 24-25. Het begint met de kroning van Salomo en de bouw van Gods tempel waarin Gods aanwezigheid komt wonen. Hoogtepunt. Dan begint de neergang; Salomom met 1000 vrouwen en de afgoden. Het eindigt in 2 Koningen met een marionetten regime dat van haar macht wordt ontdaan, de verwoesting van Jeruzalem en de tempel en uiteindelijk zelfs een terugdraaien van de uittocht: de overlevenden vluchten naar Egypte. Alleen de laatste verzen van 2 Koingen geven hoop: Jojachin ontvangt gratie en mag zijn leven lang aan het hof leven van de koning van Babel.
Samenvatting
Tijd voor de samenvatting.
Luisteren naar de ander begint met luisteren naar zijn wereldbeeld.
De eerste ander die we tegenkomen is God in Jezus Christus.
Hij leefde in een tijd waarin het verhaal van God met zijn volk halverwege was. Oordeel en ballingschap waren gekomen, vergeving en herstel stonden nog uit:
- Is de meerderheid van ons volk niet in ballingschap?
- Ons land is nog steeds bezet
- Waar blijft Gods heerlijkheid in de tempel?
- Waar blijft de beloofde koning?
Bekeer je, want Gods Koninkrijk is ook voor ons heel dichtbij gekomen.
