Identiteit: samen Jezus volgen
Normaal hangt in onze hal dit mooie groene bord waarop onze missie staat. Daar staat onder andere dit op: samen Jezus volgen. Dat vertelt iets over wie we zijn.
Wat ik ga vertellen heeft te maken met onze identiteit. Wie is de kerk? Kerk, dat zijn de volgelingen van Jezus. Wat dat betekent is diep geworteld in het woord van God zelf.
Identiteit: Gods geliefde kinderen door Jezus
Tegelijkertijd zijn we de afgelopen weken bezig geweest met Matteus 11:
28 Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. 29 Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, 30 want mijn juk is zacht en mijn last is licht.
Die woorden hebben ook alles te maken met identiteit. Ze vertellen wie God is: hij is zachtmoedig en nederig van hart. Ze vertellen ook wie wij zijn, wie jij echt bent: jij bent waardevol in Gods ogen. Kom naar mij, want ik geef je je echte identiteit. Ik vertel je wie je bent. Misschien is dat wel de grootste bevrijding, wanneer tot ons doordringt dat we Gods geliefde kinderen zijn.
Geliefd kind of volgeling?
Kijk nog eens op dat bord. Daar staat niet, dat wij Gods geliefde kinderen zijn. Wie zijn wij nu? Zijn wij Gods geliefde kinderen door Jezus of zijn wij volgelingen van Jezus? Goed: we zijn het allebei. Maar hoe verhouden die twee zich tot elkaar?
Ik vermoed dat meer mensen hier diep geraakt worden wanneer ze beseffen: “Ik ben geliefd door de Vader,” dan dat ze beseffen: “Ik ben een volgeling van Jezus.” Ik weet bijna wel zeker, dat dat geldt voor mensen buiten de kerk. Waarom staat er dan toch: volgelingen van Jezus?
Zo kun je nog wel een tijdje doorgaan met vragen stellen.
Wat ik de komende tijd wil doen is om deze twee naar jullie toe te brengen en met elkaar in verband te brengen. Vanochtend beginnen we met volgelingen van Jezus.
Mensen komen naar een kerk met een heldere identiteit
Waarom komen mensen bij onze kerk? Omdat we een goede mix hebben van muziek uit onze traditie en muziek uit onze tijd. Of omdat we veel jeugd hebben. Of omdat we aandacht voor de bijbel hebben. Of, omdat we een kerk zijn waar het om Jezus draait.
Mensen komen bij een kerk omdat ze weten wie we zijn, omdat we een duidelijke identiteit hebben. Of dat laatste echt het geval is weet ik niet, maar dit is de stelling: wanneer je een heldere identiteit hebt, dan komen mensen wel.
Kanttekening: mensen komen niet
Een puntje van kritiek: mensen komen niet naar een kerk.
“In de krant staat hoe laat de kerkdienst begint en de deuren staan gewoon open. Dus de mensen kunnen gewoon komen. Meer hoeven we niet te doen.” Dat zei een oude dorpsdominee uit Werkendam een jaar of twintig geleden. Zijn gereformeerde kerk had een duidelijke identiteit, hartstikke orthodox. Er waren binnen de gemeente goede sociale contacten. En ook de muziek sloot prima aan op wat de gemiddelde Werkendammer wil: “Gewoon psalmen en geen drumstel in de kerk.” Een heldere identiteit, maar de mensen kwamen niet.
Mensen komen niet naar een kerk.
Vorig jaar stopte Godfashion – ooit de grootste jongerenkerk van Nederland. Eind vorig jaar besloot de landelijke Vereniging Jeugdkerken zich op te heffen. Hoofddoelstelling was nieuwe jeugdkerken ondersteunen en adviseren. Maar de laatste jaren waren er amper nieuwe ontstaan. Luister goed: woordvoerder Marcel Gaasenbeek – de Marcel Gaasenbeek van EO Ronduit en Jong en Vrij in Hellevoetsluit – die Marcel Gaasenbeek sprak zijn teleurstelling uit. Hij had gedroomd dat jeugdkerken massa's onbekeerde jongeren zouden bereiken. Zijn droom komt niet uit.
Een jeugdkerk stimuleert ons hier om jongeren meer te betrekken. Een jeugdkerk heeft allerlei functies. Maar deze blijkbaar niet: mensen echt van buiten komen niet naar een kerk, ook niet naar een jeugdkerk.
We konden het weten
En eigenlijk konden we het weten. Want de mens is van nature geneigd God en zijn naaste te haten; Zondag 2 van de Catechismus met voldoende bijbelteksten.
De kom-kerk
Godfashion en Gereformeerd Werkendam zijn, wat ik maar noem, kom-kerken.
Ik heb het woord kom-kerk verzonnen om woorden als attractional church te vermijden. Maar, wat ik nu vertel is niet mijn analyse. Wat ik vertel is de conclusie van veel mensen. De onderverdeling die ik zo direct maak is ook geen vinding van mij. Omdat het om vrij fundamentele dingen gaat zet ik het wel scherp neer. In het echt is het meestal niet zo zwart-wit.
De meeste kerken in Nederland zijn kom-kerken.
De kom-kerk zegt: “Kom ga met ons en doe als wij.” Ik moest denken aan dit plaatje van Peter Scheele. Zegt een Ichtusvisje tegen een andere echte vis: “Nu je christen bent geworden, moet je wel al je vinnen afleggen.” “Ja,” zegt het andere Ichtusvisje: “Net als wij.” Bij dat afleggen van die vinnen kun je aan van alles denken: muzieksmaak, kledingvoorkeur, taalgebruik, enzovoorts.
De kom-kerk zegt: “Jezus is het antwoord.” Maar de ander begrijpt helemaal niet wat je bedoelt. Stel je neemt iemand mee naar de kerk en we zingen Opwekking 570. Ik vind het een mooi lied, pakkend wijsje en wat een tekst. Ik herken Jesaja 40 en dus heel Deuterojesaja. Ik hoor Ezechiël 37. Ik hoor het begin van de evangeliën en Johannes de Doper. Ik hoor Exodus, Matteus 10 en 20. Ik hoor Lukas 4 en delen van Leviticus. Horen jullie dat ook allemaal? Dat zit er allemaal in. Of denk je: “Wie is Elia? Wie is Ezechiël? Wie is Mozes? Wie is David? Wat is de tijd van duisternis net als weleer? Hoezo woestijn? Ik bereid wel eens een pizza maar nooit wegen. Bij witte velden denk ik aan sneeuw, niet aan oogsten. Beklede beenderen – is dat een soort Pirates of the Carribean?” Dit is misschien een extreem voorbeeld, maar het laat wel zien wat ik bedoel. De ander snapt je gewoon niet.
Van kom-kerk naar ga-kerk
Wat je dan kunt gaan doen is dit: uitleggen. Wanneer ik uitleg, ga ik naar de ander toe. Ik ga naar hem luisteren. Ik ga met hem meevoelen. Ik ga proberen om in zijn woorden uit te leggen, wat ik heb gevonden. Als ik iets in de woorden van die ander probeer uit te leggen, dan ben ik eigenlijk aan het vertalen.
Dat woord vertalen moet je onthouden want dat komt nog terug.
Op het moment dat je aan het vertalen slaat, dan ben je ook bij een andere kerk aangekomen. Dan ben je niet meer bij de kom-kerk, maar bij de ga-kerk.De volgende plaatjes geven hopelijk weer wat ik bedoel.
.jpg)
Dit is de kom-kerk. Je vraagt de ander om bij jou te komen. Je zegt zo duidelijk mogelijk: “God houdt van jou.” Maar, die ander begrijpt het niet.
Dit is de ga-kerk. Je bent naar de ander toegegaan. Je hebt je verdiept in de ander en je hebt zijn taal geleerd. Je bent niet meer bezig met wat jij zegt, maar wat de ander hoort. En dit is wat hij moet horen: “Ik ben geliefd door God!”
Hij hoort dat trouwens alleen al, doordat hij heeft gemerkt dat jij echt interesse in hem hebt. De moeite hebt genomen om zijn taal te spreken. Liefde is niet dat jij de ander vraagt om naar jou toe te komen. Liefde is dat jij eerst naar de ander toegaat. Liefde is dat jij iets opgeeft voor de ander. Want voor jou voelt het veel natuurlijker om te zeggen: “God heeft jou lief,” dan
ev toutw evstin h avgaph ouv oti h`mei/j hvgaph,kamen to.n qeo.n avllV o[ti auvto.j hvga,phsen h`ma/j”
Een overzicht van de kom-kerk en de ga-kerk
Op deze sheet zie je een aantal verschillen tussen de kom-kerk en de ga-kerk.
De kom-kerk zegt: “Kom en doen als wij.” De kom-kerk vraagt aan de ander om naar haar toe te komen. Daarmee geeft ze het initiatief uit handen. Het is maar afwachten of die ander ook inderdaad komt. De kom-kerk probeert zo duidelijk mogelijk te zeggen: “God heeft je lief.”
De ga-kerk houdt het initiatief en zoekt de ander op.
Misschien denk je: “Jezus zei: ‘Kom bij mij, allen die vermoeid en belast zijn.’ Dat is toch komen. Want je moet bij Jezus komen. Dat is kom-kerk.” Ja, maar hoe begint Matteus 11?
Jezus trok verder om in hun steden onderricht te geven en er het goede nieuws te verkondigen.
Dat is dus ga-kerk. Jezus ging eerst naar de mensen toe. Hij zag wat er was. Hij luisterde wat er speelde. Toen stond hij heel dichtbij en zei:
28 Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. 29 Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, 30 want mijn juk is zacht en mijn last is licht.’
Jezus gebruikte woorden die ze verstonden. Juk en last – woorden die de Farizeeën ook vaak gebruikten. Alleen gebruikte Jezus ze op een hele nieuwe manier. Want Jezus had het over een zacht juk en een lichte last. Hij sprak over rust en dat woord had voor hen een heel bijzondere betekenis. Want ze dachten aan God die hun voorouders bevrijd had uit Egypte en hen zo rust had gegeven. Ze dachten aan God die hun een voorouders een land had gegeven en rust had gegeven van hun vijanden, omdat hij ze beschermde. En diep in hun hart kwam verlangen op naar die rust want ze leefden in een land zonder die rust. Ze leefden in een land vol onrust, een land vol struikrovers en opstandelingen. Ze leefden in een land waar Rome de baas was en niet God.
“Kom bij mij en ik geef rust.” En ze hoorden: “Is het dan toch waar dat God niet altijd boos op ons blijft? Leven wij nu in de dagen dat God zijn vergeving aan ons schenkt? Zijn wij dan toch Gods geliefde kinderen?” Dit is wat Jezus hen liet horen: “Wanneer jullie bij mij komen, dan kunnen jullie opnieuw Gods geliefde kinderen worden.”
Voorbeeld: papoea's en het varken
Jezus vertaalde dus, zodat de mensen hoorden wie God was. Vertalen is hartstikke moeilijk.
Papoe’s houden varkens. Sterker nog: papoea’s houden van varkens. Het zijn de mooiste beesten die er zijn. Sommige papoeastammen voelen zich zo verbonden met hun varkens, dat ze vermoedden dat ze gemeenschappelijke voorouders hebben. “Wij stammen af van het varken.”
Nu ben jij bijbelvertaler op Papoea Nieuw Guinea en je bent bezig om de bijbel te vertalen. Schapen kennen de papoea’s niet. Raakt de goede herder nu een van zijn honderd varkens kwijt? Mag je schapen vertalen met varkens?
Het wordt nog moeilijker. Je ontdekt dat het Oude Testament het varken voor onrein beest uitmaakt. Worden schapen nu maar onrein? Ze snappen natuurlijk nooit dat het beest waarvan zij denken dat ze er van afstammen, wat zij vereren, dat je dat beest niet mag eten, dat dat beest onrein is, terwijl hun hele economie om dat beest draait.
Een slimme christen papoea zou in de onreinheid van het varken het bewijs voor zijn eigen erfzonde kunnen zien. Maar, hij zou iets lezen wat er totaal niet staat. En zo horen wij en anderen ook dingen die er totaal niet staan, en we hebben het niet door. En mensen die geen christen zijn horen ook dingen die er niet staan, of het blijft Grieks voor ze.
Maar de ga-kerk probeert te vertalen.
Twee extra eigenschappen
De ga-kerk heeft nog twee eigenschappen, die ik nu kort aanstip, maar niet verder uitwerk. De ga-kerk is inherent veelkleurig want er worden veel talen gesproken. En heiliging werkt in de ga-kerk van binnenuit vanuit het hart terwijl je bij de kom-kerk je jezelf moet aanpassen van buiten af.
De bijbelse basis voor de ga-kerk: de incarnatie
Achter het plaatje van de ga-kerk herkennen we iets wat nog veel verder gaat: Gods Zoon werd mens.
Johannes schrijft in 1 Johannes 4:10
Het wezenlijke van de liefde is niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat hij ons heeft liefgehad en zijn Zoon heeft gezonden om verzoening te brengen voor onze zonden.
God was eerst met zijn liefde. Hij is eerst naar ons toegekomen.
Dat niet alleen. Wij kunnen proberen iets in de woorden van de ander te zeggen. Wij kunnen proberen ons in te leven in de ander. Wat heeft God gedaan? Denk nog eens aan Johannes 1:1
In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God.
God was woord. Hij werd vlees. Johannes 1:14
Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enige Zoon van de Vader.
God was woord. Hij werd vlees. God vertaalde zichzelf in een mens. Johannes 1:18
Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust, heeft hem doen kennen.
God heeft ons zo liefgehad, dat hij naar ons is toegekomen. Hij is mens als wij geworden. Hij heeft ons zo liefgehad dat hij ons in onze mensenwereld heeft gered. Hij is voor ons in onze wereld gestorven om ons te redden.
Eigenlijk is dat verhaal over ga-kerk een opstapje om iets te begrijpen van dit wonder: God die naar mensen gaat en zichzelf geeft omdat hij van hen houdt.
De bijbelse basis voor de ga-kerk: zo zend ik ook jullie
Ga-kerk is een opstapje om iets van het wonder te zien. Maar wanneer je iets van dat geheim hebt gezien, dan ga je van binnenuit veranderen. Dan heb je leven gevonden. Echt leven, dat borrelt op en een weg zoekt naar de ander. Leven dat zichzelf wil geven en wil dienen.
Ga-kerk is diep geworteld in het woord van God, want het woord is vlees geworden.
Na zijn dood en opstanding zei Jezus tot zijn leerlingen: Johannes 20:21
Ik wens jullie vrede! Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo zend ik jullie uit.
Ik ben jullie voorbeeld. Ik heb Gods liefde belichaamd. Ik ben God maar ik ben mens geworden voor jullie. Ik ben naar jullie toegekomen. Ik heb in jullie eigen taal laten zien wie God is. Zo zend ik ook jullie.
Jezus volgen betekent dat je bereid bent om jezelf te vertalen naar een ander en wel zo dat die ander beseft: “Ik ben geliefd.”
Op dit groene bord staat, dat wij volgelingen van Jezus zijn. Daar staat dus: wij zijn geen kom-kerk, wij zijn een ga-kerk.
