Geld is mijn herder
Is dat echt zo? Meer dan rijkdom, meer dan macht, meer dan schoonheid is het waard te weten wie u bent? Kijk eens naar dit gedicht:
Geld is mijn herder,
het ontbreekt mij aan niets.
Vakantiegeld laat mij rusten in groene weiden
en voert mij naar vredig water,
Spaargeld geeft mij nieuwe kracht
en leidt mij langs veilige paden
tot eer van zijn naam.
Al gaat mijn weg
door een donker dal,
ik vrees geen gevaar,
want mijn verzekeringspolis is bij mij,
mijn pensioen en mijn beleggingen,
zij geven mij moed.
Door geld zalf ik mijn hoofd met olie,
mijn beker vloeit over.
PIN en creditcard volgen mij
alle dagen van mijn leven,
ik keer terug naar de bank
tot in lengte van dagen.
Is het heel ver naast de waarheid? Ik kreeg deze week een email van een vriend, waarin een andere email zat ingesloten van een oud collega. Laat ik ze Erica noemen. Erica heeft op een gegeven moment een soort vrijwillig ontslag genomen. Via de kantonrechtersprocedure is ze uit de IT gestapt en ze heeft denk ik 1-1,5 jaarsalaris meegekregen. Dat was niet weinig geld. Nu is ze leerkracht. Ze schrijft, dat ze af en toe haar en mijn oud-directeur tegenkomt op het hockeyveld. Hij werkt nog steeds in de IT. Ze schrijft: “Het doet mij pijn wanneer ik hem tegenkom, want hij verdient bakken met geld.” Het doet haar pijn…
Volgens mij kan zij bevrijding gebruiken.
2000 jaar geleden, in de synagoge van Nazareth kondigde Jezus aan, dat een nieuwe periode in de geschiedenis is aangebroken: het jubeljaar van de HEER. Het jubeljaar is een jaar van bevrijding. Die tijd duurt tot op vandaag toe.
Tijd is mijn heer
Kijk dit zijn mijn twee favoriete giraffen: Gerard en Gonnie. Sommigen van jullie kennen ze nog wel. Gerard en Gonnie waren de eerste twee giraffen die God maakte, samen met alle andere dieren. Nadat God alle beesten had gemaakt, zegende hij ze. Gerard en Gonnie wisten niet wat dat was. Want er gebeurde niets. Tenminste, niet meteen. Want na een jaar… - groter. En na twee jaar… – kleintjes erbij.
En daar hadden ze zelf niets voor gedaan. Nu ja, bijna niets. Maar een ding hebben Gerard en Gonnie niet gedaan. Ze hebben zich in die twee jaar geen zorgen gemaakt over hun eten en drinken. Ze werden gevoed door hun hemelse Vader.
Weten wij nog wat zegen is?
Zegen betekent, dat je wacht op God. Maar dat laat mijn agenda meestal niet toe. Ik heb geen tijd voor rust. Ik werk liever een uurtje langer aan mijn presentatie, dan dat ik rust neem met God. Ben ik de enige? Koopzondagen zijn nodig omdat mensen het zo druk hebben en anders niet op tijd zijn voor hun nieuwe huis, verbouwing of hun bruiloft.
Zegen betekent, dat je vertrouwt op God. Maar, wij vinden het makkelijker op geld te vertrouwen of op onze eigen capaciteiten. Zegen betekent, dat je uitdeelt wat God je geeft. Wij geven liever weg wat we zelf hebben verdiend. Vandaar dat we bang zijn om teveel weg te geven, want we weten niet of we bij kunnen verdienen wat we tekort komen.
2000 jaar geleden, in de synagoge van Nazareth kondigde Jezus aan, dat een nieuwe periode in de geschiedenis is aangebroken: het jubeljaar van de HEER. Het jubeljaar is een jaar rust en zegen. Die tijd duurt tot op vandaag toe.
De radicale bevrijding en rust van het Nazaret Manifest
In de Westerse bijbel zijn allerlei teksten die te maken hebben met recht en gerechtigheid en met economie weggeknipt. Ik snapte er eerst niets van dat het sabbatsgebod ook was weggeknipt. Langzamerhand begin ik het te begrijpen.
Je bent rijk. Je hebt alles wat je wilt – een huis, een vrouw of vriendin, een iPod, vakanties, goede smaak. Je hebt alles wat je wilt en wat je nog ontbreekt vind je niet in de bijbel.
Arm is iedereen die niet vrij is om lief te hebben. Hoeveel mensen herkennen zich in het verhaal van Erica. Erica is niet vrij om lief te hebben, want geld heeft haar in haar macht. Arm is iedereen die niet vrij is om lief te hebben. Hoeveel mensen hebben geen tijd om lief te hebben?
Wat Jezus in de synagoge in Nazareth vertelt, heeft zoveel impact, dat ik wil dat je goed begrijpt wat hij daar zegt. Ik hoop ook, dat u meedenkt en kijkt of het klopt wat ik zeg. Want wanneer ik goed begrijp wat Jezus daar zegt, dan is dat enerzijds het beste nieuws wat er is en anderzijds een enorm struikelblok.
Vandaag is dus eigenlijk een stukje theorie en dan volgt binnenkort de uitnodiging om die theorie praktijk te maken.
Het genadejaar is begonnen, de dag van recht staat uit
Wanneer Jezus in de synagoge voorleest uit Jesaja 61 stopt hij op een vreemd punt: halverwege een zin. Kijk maar mee. In Jesaja 61 staat:
De geest van God, de HEER, rust op mij,
want de HEER heeft mij gezalfd.
Om aan armen het goede nieuws te brengen
heeft hij mij gezonden,
om aan verslagen harten hoop te bieden,
om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken
en aan geketenden hun bevrijding,
2 om een genadejaar van de HEER uit te roepen
en een dag van wraak voor onze God,
Die woorden: een dag van wraak voor onze God laat Jezus weg. Daarvoor stopt hij. Jezus zegt daarna tegen de mensen in Nazareth: “Wat ik zojuist voor heb gelezen is vandaag in vervulling gegaan.”
Dat genadejaar is dus wel begonnen, maar die dag van wraak nog niet. Die dag staat nog uit. In een plaatje ziet dat er zo uit.
Zo begrijp je het verschil tussen Johannes en Jezus
Wanneer Jezus leeft in het genadejaar en die dag van recht nog moet komen, snap je het verschil tussen Johannes de Doper en Jezus. Johannes de Doper vraagt aandacht voor die dag van wraak of dag van rechtspraak. Hij kijkt voorbij de periode van het sabbatsjaar naar het einde. Dan waarschuwt hij de mensen: “De bijl ligt al aan de wortel van de boom. Let op!” Johannes is dus ook heel sober, bijna een asceet.
Jezus leeft en handelt binnen de tijd van dat genadejaar. Dat is de tijd waarin God mensen bij zich roept en mensen wil redden. Jezus heeft ook tijd voor feest. Het genadejaar is een feestjaar.
Wanneer Johannes de Doper in de gevangenis zit, weet –ie het op een gegeven moment niet meer. Dan laat hij aan Jezus vragen: “Bent u nu degene die komt of moeten we een ander verwachten.” In zijn achterhoofd zit natuurlijk die dag, die maar niet komt en hoort van Jezus die druk is mensen te redden en te genezen. Dan antwoordt Jezus: “Lees Jesaja 61 goed. Ik breng eerst Gods genadetijd. Pas wanneer die tijd is afgelopen komt de dag waar jij het over hebt.”
Het genadejaar van God is het jubeljaar
Ik heb vorige week uitgelegd, dat Jezus met dat genadejaar verwijst naar het Joodse jubeljaar. Dat woord gebruik ik daarom in het vervolg.
Dat jaar is totaal anders dan gewone jaren
Dat jubeljaar was in de Joodse wet het jaar dat radicaal anders was dan gewone jaren.
Het jubeljaar is een jaar van bevrijding
Het sabbatsjaar in het Oude Testament was een jaar van bevrijding. In Leviticus 25 lees je hoe God regels geeft, want hij wil mensen bevrijden uit de macht van slavernij en armoede.
Het was bevrijdingsjaar. Het was niet een jaar waarin schulden werden gesaneerd. Het was het jaar waarin alle uitstaande schulden werden kwijtgescholden. Het was niet een jaar waar mensen een startkapitaaltje kregen om opnieuw te beginnen. Het was het jaar waarin iedereen zijn eigen familiebezit weer terugkreeg. Alle slaven kwamen vrij.
Het was een jaar wat haaks stond op andere jaren.
Het jubeljaar is een jaar van Gods zegen
Het jubeljaar is een jaar van bevrijding en het jaar van Gods zegen. In Leviticus 25:11-12 staat:
11 Elk vijftigste jaar zal voor jullie een jubeljaar zijn. Je mag dan niet zaaien, het koren dat vanzelf opkomt niet als oogst binnenhalen en niet de druiven oogsten van je ongesnoeide wijnstokken. 12 Het is een jubeljaar, dat als heilig beschouwd moet worden. Jullie zullen dat jaar leven van wat er vanzelf opkomt.
Het was niet een jaar waarin je wat rustiger aan deed. Het was een jaar waarin je helemaal niet zaaide of oogstte. Je was vrij van ploeteren. Het motto was niet: “HEER, wanneer u uw werk doet, dan doe ik het mijne. Dan zijn we samen partners.” Nee, je mocht alles van Gods zegen verwachten.
Het jubeljaar is een supersabbat
Het jubeljaar is – zou je kunnen zeggen – een supersabbat.
Je vindt in de bijbel twee versies van de Tien Geboden; in Exodus 20 en in Deuteronomium 5. Die twee versies wijken op details af. Een interessant verschil is de reden die God geeft waarom Israël de sabbat moet houden. Exodus 20 geeft een andere motivatie dan Deuteronomium 5. Beide motivaties zijn van toepassing op het jubeljaar.
In Deuteronomium 5 staat:
2 Neem de sabbat in acht, zoals de HEER, uw God, u heeft geboden; het is een heilige dag. 13 Zes dagen lang kunt u werken en al uw arbeid verrichten, 14 maar de zevende dag is een rustdag, die gewijd is aan de HEER, uw God; dan mag u niet werken. Dat geldt voor u, voor uw zonen en dochters, voor uw slaven en slavinnen, voor uw runderen, uw ezels en al uw andere dieren, en ook voor vreemdelingen die bij u in de stad wonen; want uw slaaf en slavin moeten evengoed rusten als u. 15 Bedenk dat u zelf slaaf was in Egypte totdat de HEER, uw God, u met sterke hand en opgeheven arm bevrijdde. Daarom heeft hij u opgedragen de sabbat te houden.
De sabbat is een dag van bevrijding, het jubeljaar een jaar van bevrijding.
Exodus 20 geeft een andere reden voor de sabbat:
8 Houd de sabbat in ere, het is een heilige dag. … 11 Want in zes dagen heeft de HEER de hemel en de aarde gemaakt, en de zee met alles wat er leeft, en op de zevende dag rustte hij. Daarom heeft de HEER de sabbat gezegend en heilig verklaard.
De sabbat is een feestdag waarop mensen mogen genieten van Gods rust en zegen.
Het jubeljaar is een supersabbat; jaar van bevrijding en een jaar waarin mensen mogen rusten genieten.
In het leven van Jezus en de kerk zie je het sabbatsjaar
Nu komen we bij het punt: wanneer Jezus zegt, dat het jubeljaar van God is aangebroken, dan lanceert hij niet een leuk ideetje of een eenmalig preekje.
Het jubeljaar stempelt heel het leven van Jezus en ook het leven van de vroege kerk. Wanneer Jezus zegt dat Gods genadejaar is aangebroken, dan is er dus een periode aangebroken waarin dingen niet een beetje, maar totaal anders gaan. Ze staan haaks op wat er gewoon is in de samenleving.
Daarom gaat Jezus ontspannen met de sabbat om
In de tijd van Jezus gingen mensen krampachtig met de sabbat om. “Niet schrijven, want schrijven is werken.” In die tijd was schrijver echt een beroep. “Oh, je schrijft met links, dat mag, dat is geen werken, want dat zou een schrijver nooit doen. Veel te onhandig.” “Breek de sabbat niet. Maak geen licht, want licht maken is scheppen en het eerste wat God schiep was licht. Maak geen licht.” Op allerlei momenten doorbreekt Jezus die kramp. Hij laat zien: “De sabbat is er voor de mens om te genieten van Gods rust en zegen.”
Maar, dat is niet het enige. Jezus zegt: “Gods jaar van genade is nu begonnen, een supersabbat.” Daar staat de gewone sabbat bij in de schaduw. Het is allereerst jubeljaar.
Omdat de sabbat in de schaduw staat gaat Jezus zo ontspannen om met die dag. Niet omdat de sabbat is afgeschaft, maar omdat heel het leven sabbat is geworden. Mag je je ook haasten op zondag, mag je dan ook een slaaf zijn van je agenda? Het kan, maar Gods rust ben je dan in ieder geval niet in gegaan. Het is jubeljaar.
Daarom zet Jezus vooral in op de bevrijding van mensen
Daarom zet Jezus vooral in op de bevrijding van mensen.
Hij bevrijdt blinden en verlamden door hen te genezen. Hij bevrijdt zondaars door hun schuld kwijt te schelden. Jezus bevrijdt rijken door hen erop te wijzen dat geld een macht is. Jezus sticht een nieuwe gemeenschap van liefde en recht. Zo bevrijdt hij armen en mensen in een isolement. Hij plaatst die mensen in zijn gemeenschap. Bijna alles wat Jezus doet kun je kwijt onder de noemer bevrijding en dat is precies waarvoor het sabbatsjaar ooit was bedoeld.
De nieuwe gemeenschap die Jezus sticht leeft ook nadrukkelijk in het sabbatsjaar, ook na zijn Hemelvaart. Hoe de kerk in Jeruzalem er uitzag weten veel mensen wel. Maar het sabbatsjaar houdt niet op. De christelijke filosoof Aristides schrijft rond het jaar 125:
Hij die heeft deelt dit vrijwillig met de ander. Als iemand van de armen sterft en een van de christenen hoort ervan, dan verzorgt hij naar zijn vermogen de begrafenis. Horen ze dat iemand van hen verdrukt wordt om Christus’ wil, of in de gevangenis is, dan voorzien ze hem van al het nodige. En als iemand onder hen arm of hulpbehoevend is en ze hebben zelf geen overvloed, dan vasten ze twee of drie dagen, zodat ze hem het nodige voedsel kunnen geven.
Is dat een gemeenschap van bevrijding of niet. Is dat een gemeenschap die radicaal anders is dan hoe het er normaal aan toe gaat of niet?
Misschien vind jij van niet, keizer Julianus vond van wel. Hij probeerde rond het jaar 360 het christendom uit te bannen. Maar hij verzucht: “Die goddeloze Galileeërs voeden niet alleen hun eigen armen, maar die van ons ook.”
En nu wij
Kijk nog eens naar dat plaatje. Het genadejaar is in Nazareth begonnen en die dag van recht staat nog uit. Wat betekent dat voor ons? Wij leven in datzelfde genadejaar van God. Die tijd duurt tot op vandaag toe.
Ik heb die dag ook wel de laatste fase van Koninkrijk Komt genoemd, of het tijdperk van de Heilige Geest. Het zijn allemaal namen die dezelfde periode benoemen. Elk van die namen laat weer een ander aspect zien.
Het belangrijkste is dat je gaat beseffen, dat in Nazareth een andere periode is begonnen in de tijd. En dat dat andere ook voor ons leven consequenties kan hebben. Maar, dat kan alleen wanneer we ons door Jezus laten bevrijden. Dat kan alleen wanneer we zijn rust in gaan. Een volgende keer ga ik die bevrijding en rust naar onze tijd vertalen, maar dat kun je zelf ook. Denk aan Erica en denk aan de giraffen. Denk aan je agenda en denk aan je geld.
Dit is het jaar waarin Jezus ons wil bevrijden. Dit het jaar waarin we mogen leven van Gods zegen. Het is een jaar waarin we ook mogen uitzien naar de dag van Gods recht.
Amen
